Odmiana rzeczowników przez przypadki
Nominativvs
CO TO TAKIEGO
Nominativus to podstawowy przypadek w łacinie, odpowiada mianownikowi w języku polskim. Odpowiada na pytania „kto? co?” i pełni funkcję podmiotu w zdaniu. Poniżej prezentujemy odmiany najczęstszych deklinacji
1. Rzeczowniki zakończone na -vs (rodzaj męski)
- Liczba pojedyncza : -vs
- Liczba mnoga: -i
Przykłady:
- dominvs (pan) → domini
- gladivs (miecz) → gladii
- amicvs (przyjaciel) → amici
2. Rzeczowniki zakończone na -a (rodzaj żeński)
- Liczba pojedyncza: -a
- Liczba mnoga: -ae
Przykłady:
- puella (dziewczyna) → puellae
- galea (hełm) → galeae
- via (droga) → viae
3. Rzeczowniki zakończone na -vm (rodzaj nijaki)
- Liczba pojedyncza: -vm
- Liczba mnoga: -a
Przykłady:
- bellvm (wojna) → bella
- verbum (słowo) → verba
- pilvm (oszczep) → pila
Genitivvs
Czyli co jest czyją własnością ..
Aby powiedziec, ze cos nalezy do jakiejs osoby uzyjemy przypadku dopelniacza, czyli genitivvsa.
Przykladowe sytuacje wynikna gdy bedziemy chcieli powiedziec
- ten namiot jest Titvsa
- to jest contvbernivm Naso
- to jest centuria Cacaivsa
itd
Poniewaz wlasnosc kojarzy sie z osobami. I taka jest nam szczegolnie potrzebna wlasnie w przypadku kiedy chcemy podpisac swoj helm, pancerz, worek, kubek ... cokolwiek.
Zatem zawęzimy te lekcje do końcowek rzeczownikow, ktore znajdujemy w imionach (czyli - A, - VS, O)
UWAGA ! Rzymianie podpisujac wlasnosc.... ZAWSZE uzywaja swoje imie postawione w dopelniaczu, czyli na kubku pojawi sie napis : "Titusa" ... a nie "Titus"
I tak ... imiona, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na :
- A w dopelniaczu beda mialy koncowke -AE
Flavia - Flaviae, Agrippa - Agrippae, Lvcretia - Lvcretiae itd
- VS w dopelniaczu beda mialy koncowke -I
Bonvs - Boni, Cacaivs - Cacaii, Tvbvlvs - Tvbvli itd
- O w dopelniaczu beda mialy koncowke -ONIS
Naso - Nasonis, Pollio - Pollionis, Optio - Optionis itd
Przykładowe zwroty :
- Centvria Cacaii - setka Cacaivsa
- Contvbernivm Nasonis - druzyna Naso
- Tentorivm Rogati - namiot Rogatvsa
- Gladivs Lvcretiae - Gladivs Lukrecji :)
Dativvs
Accvsativvs
CO TO TAKIEGO
Accvsativs można nazwać odpowiednikiem polskiego biernika, odpowiada na pytania kogo? co?
LICZBA POJEDYNCZA
I tak ... słowa, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na :
- A w bierniku beda mialy koncowke - AM
np: hora - horam, Roma - Romam, cvlina - cvlinam, sitvla - sitvlam, lorica - loricam itd
Przykladowe zdania :
Ad Romam venite - do Rzymu przybywajcie
Ad cvlinam pergite - do kuchni maszerujcie
Ad mensam ! - do stołu !
Tvnicam date - podajcie tunike
Sitvlam adportate - przyniescie garnuszek
Ad aqvam ! - do wody !
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- VM w bierniku beda mialy koncowke - VM
np: lignvm - lignvm, pilvm - pilvm, sagvm - sagvm, templvm - templvm itd
Przykladowe zdania :
Ad templvm venite - do swiatyni przybywajcie
Ad valetvdinarivm pergite - do szpitala maszerujcie
Ad tentorivm ! - do namiotu !
Ad signvm ! - do znaku !
Pocvlvm date - podajcie kubek
Lignvm adportate - przyniescie drewno opałowe
Signvm adportate - przyniescie signvm
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- VS w bierniku beda mialy koncowke - VM
np: gladivs - gladivm, cacabvs - cacabvm, baltevs - baltevm, decanvs - decanvm, campvs - campvm itd
Przykladowe zdania :
Ad campvm venite - na plac cwiczebny przybywajcie
Ad decanvm Bonvm pergite - do decanvsa Bonvsa pomaszerujcie
Ad Cacaivm ! - do Kakaja !
Gladivm date - podajcie gladiusa
Cacabvm adportate - przyniescie gar
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- IS w bierniku beda mialy koncowke - EM
np: rvdis - rvdem, svdis - svdem, cratis - cratem, strigilis - strigilem, contvbernalis - contvbernalem, ignis - ignem, orbis - orbem, corbis - corbem, itd
Przykladowe zdania :
Ad ignem venite - do ognia przybywajcie
Ad contvbernalem Bonvm pergite - do członka twojego contvbernivm Bonvsa pomaszerujcie
Ad orbem ! - do koła ! (formacja)
Rvdem date - podajcie rudisa
Ignem adportate - przyniescie ogień
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- V w bierniku beda mialy koncowke -V
np: cornv - cornv, gelv - gelv (śnieg), genv - genva (kolano) itd
Przykladowe zdania :
Cornv date - podajcie róg
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- O w bierniku beda mialy koncowke -ONEM
np: optio - optionem, ordo - ordinem, umbo - umbonem, tiro - tironem, scorpio - scorpionem, centvrio - centvrionem, pvgio - pvgionem, lectio - lectionem, oratio - orationes, calo - calonem itd
Przykladowe zdania :
Ad centvrionem spectate - na centuriona patrzcie sie
Ad optionem venite - do optio przybywajcie
Ad tironem Varronem pergite - do tiro Varro pomaszerujcie
Ad ordinem ! - do szeregu !
Pvgionem date - podajcie pugio
Scorpionem adportate - przyniescie skorpiona
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- MEN w liczbie mnogiej beda mialy koncowke - MEN
np.: lvmen - lvmen, agmen - agmen, nomen - nomen, tegimen - tegimen, flvmen - flvmen
Przykladowe zdania :
Ad flvmen pergite - do rzeki pomaszerujcie
Ad agmen ! - do kolumny !
Lvmen date - podajcie światło
Tegimen adportate - przynieście pokrowiec na tarcze
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Na zakonczenie lista słów, które na potrzebe tej lekcji okreslimy jak posiadajace nieregularna forme :
signifer - signiferem
vexilifer - vexiliferem
miles - militem
cornicen - cornicinem
LICZBA MNOGA
I tak ... słowa, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na :
- A w bierniku l. mnogiej beda mialy koncowke - AS
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - AE)
np: lanterna - lanternas, sitvla - sitvlas, tvnica - tvnicas, lorica segmetata - loricas segmentatas itd
Przykladowe zdania :
Tvnicas date - podajcie tuniki
Sitvlas adportate - przyniescie garnuszki
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- VM w bierniku beda mialy koncowke - A
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - A)
np: armvm - arma, lignvm - ligna, pilvm - pila, sagvm - saga, templvm - templa itd
Przykladowe zdania :
Ad arma ! - do zbroji !
Pocvla date - podajcie kubki
Cingvla adportate - przyniescie pasy
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- VS w bierniku beda mialy koncowke - OS
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - I)
np: gladivs - gladios, cacabvs - cacabos, baltevs - balteos, decanvs - decanos, itd
Przykladowe zdania :
Ad decanos abite - do decanusow rozejsc sie
Gladios stringite - wyjmijcie gladiusy
Cacabos adportate - przyniescie gary
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- IS w bierniku beda mialy koncowke - ES
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - ES)
np: rvdis - rvdes, svdis - svdes, cratis - crates, strigilis - strigiles, contvbernalis - contvbernales, itd
Przykladowe zdania :
Rvdes date - podajcie rudisy
Crates adportate - przyniescie wiklinowe tarcze cwiczebne
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- V w bierniku beda mialy koncowke -VA
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - VA)
np: cornv - cornva, gelv - gelva (śnieg), genv - genva (kolano) itd
Przykladowe zdania :
Cornva date - podajcie rogi
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- O w bierniku beda mialy koncowke -ONES
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - ONES)
np: optio - optiones, umbo - umbones, tiro - tirones, scorpio - scorpiones, itd
Przykladowe zdania :
Vmbones mvndate - wyczyście umba
Scorpiones adportate - przyniescie skorpiony
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
- MEN w liczbie mnogiej beda mialy koncowke - MINA
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - MINA)
np.: lvmen - lvmina, agmen - agmina, nomen - nomina, tegimen - tegimina itd
Przykladowe zdania :
Lvmina date - podajcie światła
Tegimina adportate - przynieście pokrowce na tarcze
Nomina dicite - powiedzcie (swe) imiona
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Na zakonczenie lista słów, które na potrzebe tej lekcji okreslimy jak posiadajace nieregularna forme :
signifer - signiferos
vexilifer - vexiliferos
miles - milites
cornicen - cornicines
Ablativvs
CO TO TAKIEGO
Ablativus to jeden z przypadków w łacinie, pełniący wiele funkcji składniowych. Skupimy się wyłącznie na dwóch jego zastosowaniach: określaniu miejsca oraz użyciu z przyimkami cum („z”) i sine („bez”).
1. Ablativvs określający miejsce
Ablativvs jest używany do wskazania miejsca, w którym coś się znajduje (odpowiada na pytanie „gdzie?”). Najczęściej występuje z przyimkami:
- in – w, na
- svb – pod
Konstrukcja:
przyimek + ablativus
Przykłady:
- in vrbe – w mieście
- in silva – w lesie
- svb arbore – pod drzewem
2. Ablativus z przyimkami „cum” i „sine”
Ablativus występuje obowiązkowo po niektórych przyimkach, m.in.:
- cvm – z (w znaczeniu „razem z kimś/czymś”)
- sine – bez
Konstrukcja:
przyimek + ablativus
Przykłady:
- cum amico – z przyjacielem
- cum pvella – z dziewczyną
- sine aqua – bez wody
- sine metv – bez strachu
- sine problemate - bez problemu ;)
Vocativvs - użycie wołacza
O tym jak należy się do siebie zwracać
W jezyku polskim normalne jest zwrocic sie do kogos zarowno w mianowniku, jak i wołaczu.
"Piotr podaj mi to piwo" lub "Piotrze podaj mi to piwo"
W lacinie wersja z mianownikiem (nominativusem) nie jest i nigdy nie byla dopusczalna. Jest rownie glupia co powiedziec np : "Piotrem podaj mi to piwo"
Pozostaje nam tylko i wylacznie wołacz (vocativus)
W języku łacińskim odmieniamy wszystkie wyrazy jakie wołamy, czyli np: "Żołnierzu Marku .. "
Na szczescie tworzenie wołaczy od mianownikow jest dziecinnie proste.
ZASADA JEST NASTEPUJACA:
- wyrazy konczace sie na "-vs" zamieniamy na "-e" np : Maximvs - Maxime; Alatus - Alate; Severvs - Severe;
- wyrazy konaczace sie na "-ivs" obcinamy do "-i" np: Cacaivs - Cacai; Fvrivs - Fvri; Publivs - Publi;
- wyrazy konczace sie na cokolwiek innego pozostaja bez zmian np: Atia - Atia; Pollio - Pollio; Varro - Varro; Naso - Naso; Optio - Optio; Centurio - Centurio; Miles - Miles; Milites - Milites