# Odmiana rzeczowników przez przypadki

# Nominativvs

##### CO TO TAKIEGO

**Nominativus** to podstawowy przypadek w łacinie, odpowiada mianownikowi w języku polskim. Odpowiada na pytania „kto? co?” i pełni funkcję podmiotu w zdaniu. Poniżej prezentujemy odmiany najczęstszych deklinacji

##### <span role="text">1. Rzeczowniki zakończone na **-vs** (rodzaj męski)</span>

- Liczba pojedyncza : **-vs**
- Liczba mnoga: **-i**

**Przykłady:**

- **dominvs** (pan) → **domini**
- **gladivs** (miecz) → **gladii**
- **amicvs** (przyjaciel) → **amici**

##### <span role="text">2. Rzeczowniki zakończone na **-a** (rodzaj żeński)</span>

- Liczba pojedyncza: **-a**
- Liczba mnoga: **-ae**

**Przykłady:**

- **puella** (dziewczyna) → **puellae**
- **galea** (hełm) → **galeae**
- **via** (droga) → **viae**

##### <span role="text">3. Rzeczowniki zakończone na **-vm** (rodzaj nijaki)</span>

- Liczba pojedyncza: **-vm**
- Liczba mnoga: **-a**

**Przykłady:**

- **bellvm** (wojna) → **bella**
- **verbum** (słowo) → **verba**
- **pilvm** (oszczep) → **pila**

# Genitivvs

**Czyli co jest czyją własnością ..**

Aby powiedziec, ze cos nalezy do jakiejs osoby uzyjemy przypadku dopelniacza, czyli genitivvsa.

Przykladowe sytuacje wynikna gdy bedziemy chcieli powiedziec

\- ten namiot jest Titvsa  
\- to jest contvbernivm Naso  
\- to jest centuria Cacaivsa   
itd

Poniewaz wlasnosc kojarzy sie z osobami. I taka jest nam szczegolnie potrzebna wlasnie w przypadku kiedy chcemy podpisac swoj helm, pancerz, worek, kubek ... cokolwiek.  
Zatem zawęzimy te lekcje do końcowek rzeczownikow, ktore znajdujemy w imionach (czyli - A, - VS, O)

<span class="bbc_underline">UWAGA ! Rzymianie podpisujac wlasnosc.... ZAWSZE uzywaja swoje imie postawione w dopelniaczu, czyli na kubku pojawi sie napis : "Titusa" ... a nie "Titus"</span>

I tak ... imiona, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na :

**- A** w dopelniaczu beda mialy koncowke **-AE**

 Flavia - Flaviae, Agrippa - Agrippae, Lvcretia - Lvcretiae itd

**- VS** w dopelniaczu beda mialy koncowke **-I**

 Bonvs - Boni, Cacaivs - Cacaii, Tvbvlvs - Tvbvli itd

**- O** w dopelniaczu beda mialy koncowke **-ONIS**

 Naso - Nasonis, Pollio - Pollionis, Optio - Optionis itd

##### <span class="bbc">Przykładowe zwroty :</span>

\- Centvria Cacaii - setka Cacaivsa  
\- Contvbernivm Nasonis - druzyna Naso  
\- Tentorivm Rogati - namiot Rogatvsa  
\- Gladivs Lvcretiae - Gladivs Lukrecji :)

# Dativvs



# Accvsativvs

#### **CO TO TAKIEGO**

Accvsativs można nazwać odpowiednikiem polskiego biernika, odpowiada na pytania kogo? co?

####  

#### **LICZBA POJEDYNCZA** 

I tak ... słowa, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na :

**- A** w bierniku beda mialy koncowke - **AM**

np: hora - horam, Roma - Romam, cvlina - cvlinam, sitvla - sitvlam, lorica - loricam itd

Przykladowe zdania :

Ad Romam venite - do Rzymu przybywajcie  
Ad cvlinam pergite - do kuchni maszerujcie  
Ad mensam ! - do stołu !  
Tvnicam date - podajcie tunike  
Sitvlam adportate - przyniescie garnuszek  
Ad aqvam ! - do wody !

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- VM** w bierniku beda mialy koncowke - **VM**

np: lignvm - lignvm, pilvm - pilvm, sagvm - sagvm, templvm - templvm itd

Przykladowe zdania :

Ad templvm venite - do swiatyni przybywajcie  
Ad valetvdinarivm pergite - do szpitala maszerujcie  
Ad tentorivm ! - do namiotu !  
Ad signvm ! - do znaku !  
Pocvlvm date - podajcie kubek  
Lignvm adportate - przyniescie drewno opałowe  
Signvm adportate - przyniescie signvm

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- VS** w bierniku beda mialy koncowke - **VM**

np: gladivs - gladivm, cacabvs - cacabvm, baltevs - baltevm, decanvs - decanvm, campvs - campvm itd

Przykladowe zdania :

Ad campvm venite - na plac cwiczebny przybywajcie  
Ad decanvm Bonvm pergite - do decanvsa Bonvsa pomaszerujcie  
Ad Cacaivm ! - do Kakaja !  
Gladivm date - podajcie gladiusa  
Cacabvm adportate - przyniescie gar

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- IS** w bierniku beda mialy koncowke - **EM**

np: rvdis - rvdem, svdis - svdem, cratis - cratem, strigilis - strigilem, contvbernalis - contvbernalem, ignis - ignem, orbis - orbem, corbis - corbem, itd

Przykladowe zdania :

Ad ignem venite - do ognia przybywajcie  
Ad contvbernalem Bonvm pergite - do członka twojego contvbernivm Bonvsa pomaszerujcie  
Ad orbem ! - do koła ! (formacja)  
Rvdem date - podajcie rudisa  
Ignem adportate - przyniescie ogień

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- V** w bierniku beda mialy koncowke -**V**

np: cornv - cornv, gelv - gelv (śnieg), genv - genva (kolano) itd

Przykladowe zdania :

Cornv date - podajcie róg

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- O** w bierniku beda mialy koncowke -**ONEM**

np: optio - optionem, ordo - ordinem, umbo - umbonem, tiro - tironem, scorpio - scorpionem, centvrio - centvrionem, pvgio - pvgionem, lectio - lectionem, oratio - orationes, calo - calonem itd

Przykladowe zdania :

Ad centvrionem spectate - na centuriona patrzcie sie  
Ad optionem venite - do optio przybywajcie  
Ad tironem Varronem pergite - do tiro Varro pomaszerujcie  
Ad ordinem ! - do szeregu !  
Pvgionem date - podajcie pugio  
Scorpionem adportate - przyniescie skorpiona

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- MEN** w liczbie mnogiej beda mialy koncowke **- MEN**

np.: lvmen - lvmen, agmen - agmen, nomen - nomen, tegimen - tegimen, flvmen - flvmen

Przykladowe zdania :

Ad flvmen pergite - do rzeki pomaszerujcie  
Ad agmen ! - do kolumny !  
Lvmen date - podajcie światło  
Tegimen adportate - przynieście pokrowiec na tarcze

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Na zakonczenie lista słów, które na potrzebe tej lekcji okreslimy jak posiadajace nieregularna forme :

signifer - signiferem  
vexilifer - vexiliferem  
miles - militem  
cornicen - cornicinem

#### **LICZBA MNOGA**

I tak ... słowa, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na :

**- A** w bierniku l. mnogiej beda mialy koncowke - **AS**  
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - AE)

np: lanterna - lanternas, sitvla - sitvlas, tvnica - tvnicas, lorica segmetata - loricas segmentatas itd

Przykladowe zdania :

Tvnicas date - podajcie tuniki  
Sitvlas adportate - przyniescie garnuszki

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- VM** w bierniku beda mialy koncowke - **A**  
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - A)

np: armvm - arma, lignvm - ligna, pilvm - pila, sagvm - saga, templvm - templa itd

Przykladowe zdania :

Ad arma ! - do zbroji !  
Pocvla date - podajcie kubki  
Cingvla adportate - przyniescie pasy

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- VS** w bierniku beda mialy koncowke - **OS**  
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - I)

np: gladivs - gladios, cacabvs - cacabos, baltevs - balteos, decanvs - decanos, itd

Przykladowe zdania :

Ad decanos abite - do decanusow rozejsc sie  
Gladios stringite - wyjmijcie gladiusy  
Cacabos adportate - przyniescie gary

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- IS** w bierniku beda mialy koncowke - **ES**  
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - ES)

np: rvdis - rvdes, svdis - svdes, cratis - crates, strigilis - strigiles, contvbernalis - contvbernales, itd

Przykladowe zdania :

Rvdes date - podajcie rudisy  
Crates adportate - przyniescie wiklinowe tarcze cwiczebne

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- V** w bierniku beda mialy koncowke -**VA**  
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - VA)

np: cornv - cornva, gelv - gelva (śnieg), genv - genva (kolano) itd

Przykladowe zdania :

Cornva date - podajcie rogi

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- O** w bierniku beda mialy koncowke -**ONES**  
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - ONES)

np: optio - optiones, umbo - umbones, tiro - tirones, scorpio - scorpiones, itd

Przykladowe zdania :

Vmbones mvndate - wyczyście umba  
Scorpiones adportate - przyniescie skorpiony

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**- MEN** w liczbie mnogiej beda mialy koncowke **- MINA**  
(a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - MINA)

np.: lvmen - lvmina, agmen - agmina, nomen - nomina, tegimen - tegimina itd

Przykladowe zdania :

Lvmina date - podajcie światła  
Tegimina adportate - przynieście pokrowce na tarcze  
Nomina dicite - powiedzcie (swe) imiona

\----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Na zakonczenie lista słów, które na potrzebe tej lekcji okreslimy jak posiadajace nieregularna forme :

signifer - signiferos  
vexilifer - vexiliferos  
miles - milites  
cornicen - cornicines

# Ablativvs

##### **CO TO TAKIEGO**

*Ablativus* to jeden z przypadków w łacinie, pełniący wiele funkcji składniowych. Skupimy się wyłącznie na dwóch jego zastosowaniach: określaniu miejsca oraz użyciu z przyimkami *cum* („z”) i *sine* („bez”).

##### 1. Ablativvs określający miejsce

Ablativvs jest używany do wskazania miejsca, w którym coś się znajduje (odpowiada na pytanie „gdzie?”). Najczęściej występuje z przyimkami:

- **in** – w, na
- **svb** – pod

**Konstrukcja:**  
*przyimek + ablativus*

**Przykłady:**

- **in vrbe** – w mieście
- **in silva** – w lesie
- **svb arbore** – pod drzewem

##### 2. Ablativus z przyimkami „cum” i „sine”

Ablativus występuje obowiązkowo po niektórych przyimkach, m.in.:

- **cvm** – z (w znaczeniu „razem z kimś/czymś”)
- **sine** – bez

**Konstrukcja:**  
*przyimek + ablativus*

**Przykłady:**

- **cum amico** – z przyjacielem
- **cum pvella** – z dziewczyną
- **sine aqua** – bez wody
- **sine metv** – bez strachu
- **sine problemate** - bez problemu ;)

---

# Vocativvs - użycie wołacza

### **O tym jak należy się do siebie zwracać**

W jezyku polskim normalne jest zwrocic sie do kogos zarowno w mianowniku, jak i wołaczu.  
"Piotr podaj mi to piwo" lub "Piotrze podaj mi to piwo"

W lacinie wersja z mianownikiem (nominativusem) nie jest i nigdy nie byla dopusczalna. Jest rownie glupia co powiedziec np : "Piotrem podaj mi to piwo"

Pozostaje nam tylko i wylacznie wołacz (vocativus)

W języku łacińskim odmieniamy wszystkie wyrazy jakie wołamy, czyli np: "Żołnierzu Marku .. "

Na szczescie tworzenie wołaczy od mianownikow jest dziecinnie proste.

**ZASADA JEST NASTEPUJACA:**

\- wyrazy konczace sie na **"-vs"** zamieniamy na **"-e"** np : Maximvs - Maxime; Alatus - Alate; Severvs - Severe;

\- wyrazy konaczace sie na **"-ivs"** obcinamy do **"-i"** np: Cacaivs - Cacai; Fvrivs - Fvri; Publivs - Publi;

\- wyrazy konczace sie na **cokolwiek innego pozostaja bez zmian** np: Atia - Atia; Pollio - Pollio; Varro - Varro; Naso - Naso; Optio - Optio; Centurio - Centurio; Miles - Miles; Milites - Milites