# Pozostałe reguły języka # Nvmerales - liczebniki **O liczebnikach** Znać należy zarówno te główne (**cardinal**), jak i te porzadkowe (**ordinal**). Tych ostatnich bedziemy uzywac na przyklad przy rozdzielaniu wart. Warto zauważyć, ze: \- przy liczebnikach glownych tylko te, ktore zawieraja w sobie wyraz (jeden, dwa, trzy) maja odzielne formy dla odzielnych rodzajow rzeczownikow. Np: **vnvs gladivs** (meski) ; **vna lorica** (zenski); **vnvm pilvm** (nijaki) Ale ... **qvattvor gladii** ; **qvattvor loricae** ; **qvattvor pila** W tym ostatnim powyzszym słupku sa podane liczby mnogie uzytych wczesniej rzeczownikow, ale jak widac sam poprzedzajacy liczebnik pozostaje bez zmian dla wszystkich wyrazow bez znaczenia jaki jest jego rodzaj. \- przy okazji liczb porzadkowych, wszystkie z nich (juz nie tylko pierwsze trzy, jak powyzej) maja koncowki zgodne z rodzajem rzeczwonika jaki opisuja : np: **secvndvs ordo** (drugi szereg) - meski; **secvnda hora** (druga godzina) - zenski; **secvndvm pilvm** (drugi oszczep) - nijaki tak samo dalej .. **qvintvs ordo** (piąty szereg) **qvinta hora** (piąta godzina) **qvintvm pilvm** (piąty oszczep) **KOMENDY ZWIAZANE Z LICZEBNIKAMI** Poza tak oczywistymi potrzebami, jak prosba o iles sztuk "tego czy tamtego" nie rzadko bedziemy potrzebowac liczebnikow do: \- numerowania zolnierzy Po komendzie **Numerate** - Odliczcie liczymy sie uzywajac liczebnika glownego, wykrzykujac kolejno : **vnvs**, **dvo**, **tres**, **qvattvor**, ... etc Po komendzie **Ad dvos nvmerate** - Do dwóch odliczcie liczymy do dwóch .. na przemian .. .**vnvs**, **dvo**, **vnvs**, **dvo**, **vnvs**, **dvo** ... etc Podobnie .... **Ad tres nvmerate** .. Do trzech odliczcie Przy okazji uwaga, bo czesto to jest mylone ..... dwa po lacinie to jest dvo **.....** a dvos to jest = dwóch (wg odmiany, ktorej nie bede tu podawal , zeby nie zamieszac w glowie). Przy odliczaniu siebie zawsze uzywamy DVO .... zadnego mi tam "S" nie wstawiac na koncu. Tak jak powyzej : vnvs, dvo, vnvs, dvo, vnvs, dvo .... etc \- numerowania szeregów **vnvs ordo** - jeden szereg **dvo ordines** - dwa szeregi **tres ordines** - trzy szeregi etc.... Ale .. **primvs ordo** - pierwszy szereg **secvndvs ordo** - drugi szereg **tertivs ordo** - trzeci szereg . . **novissimvs ordo** - ostatni szereg Komendy przykładowe: **Primvs ordo vnvs passvs procedite** - pierwszy szereg jeden krok naprzod **secvndvs ordo sex passvs recidite** - drugi szereg sześć kroków w tył \- numerowania wart i godzin ich wystepowania **Excvbia /ae** - warta / y **Ab** - od **Ad** - do **Hora** - godzina I na przykład: **Excvbia prima ab secvnda ad qvartam horam -** warta pierwsza od drugiej do czwartej godziny **Excvbia secvnda ab qvarta ad qvintam horam** - warta druga od czwartej do piatej godziny **Excvbia tertia ab qvinta ad septam horam** - warta trzecia od piatej do siodmej godziny etc Warto zauwazyc ze przy słowie "ab" liczebnik wystepuje w takiej samej formie jak w mianowniku w tabelce .. a przy slowku "ad" zmienia sie jego forma.... Ten tajnik ... czyli deklinacje poznamy pozniej. \- numerowania namiotów **Tabernacvlvm -** namiot **primvm tabernacvlvm** - pierwszy namiot **secvndvm tabernacvlvm** - drugi namiot etc # Deminutivum- zdrobnienia ## **O tym jak zdrabniać i rozdrabniać** #### **ZDRABNIANIE** Generalna zasada dzieki, ktorej mozemy zdrobnic slowo jest dodanie koncowki : -vlvs, - vla, - vlvm (w zaleznosci od rodzaju rzeczwwnika - meski, zenski i nijaki) np: globvs -> globvlvs (kula -> kulka) rana -> ranvla (żaba -> żabka) Jak coś zostało zdrobnione, to mozna to dalej jeszcze rozdrobnić poprzez dodanie końcowek -ellvs, -ella, -ellvm np: capsa -> capsvla -> capsella (pudło -> pudełko -> pudełeczko) vagina -> vaginvla -> vaginella (pochwa \[na miecz\] -> pochewka \[na nóż\] -> yyy.. pochewcia \[na yyy ? \] :) ktoś ma jakiś pomysł ? liber -> librvlvs -> libellvs (księga -> książka -> książeczka) ALE NIESTETY .... im dalej w las, tym gorzej bo istnieje kupa wyjątków, kiedy to trzeba dodac cos innego: -cvlvs, -cvla, -cvlvm, np: homo -> homvncvlvs (człowiek -> ludzik) -olvs, -ola, -olvm, np: mallevs -> malleolvs (młot -> młotek) albo inne końcówki jak: -acvlvs, -icvlvs, -nvncvlvs, -vscvlvs itd np: pvgna -> pvgnicvla (bitwa -> bitka) petasvs -> petasvncvlvs (kapelusz -> kapelusik) pes -> pedicvlvs (stopa -> stópka) dies -> diecvla (dzień -> dzionek) A przy rozdrabnianiu trzeba dodac niekiedy -illvs, -illa, -illvm zamiast -ellvs, -ella, -ellvm np: signvm -> signacvlvm -> sigillvm (znak -> znaczek -> yyy ?) albo -ollvs, -olla, -ollvm np: corona -> coronvla ->corolla (korona -> koronka -> koronieczka ?) #### **NIE WSZYSTEK ZŁOTO CO SIĘ ŚWIECI** Wydawałoby się, iż wszystko co posiada owe koncowki (-vlvs, -vla, -vlvm; -olvm ... itd ), o ktorych mowa w tym temacie, oznacza, ze już jest zdrobnieniem od innego wyrazu. Ale tak nie jest ... Podobnie zreszta jak w jezyku polskim: \- zdrapka ... nie pochodzi od słowa ... zdrapa \- nalepka ... nie pochodzi od slowa ... nalepa \- okładka .. itd \- a kubek ... nie pochodzi od słowa ... kub Przykład : sitvla (garnek) nie pochodzi od zadnego sita (gar) .. czy cos takiego. Jest to po prostu situla - garnek, ktory dopiero mozemy zdrobnic do sitella. Mamy zatem po polsku : pas -> pasek -> paseczek kosz -> koszyk -> koszyczek ALE \---- -> kubek -> kubeczek A po łacinie : baltevs -> balteolvs -> baltellvs (pas -> pasek -> paseczek ) corbis -> corbvla -> corbella (kosz -> koszyk -> koszyczek) ALE \--- -> pocvlvm -> pocillvm (--- -> kubek -> kubeczek) Inne słowa, ktore jeszcze nie sa zdrobnieniem, a mimo to tak wyglają to : \--- -> situla -> sitella (--- -> garnek -> garnuszek) \--- -> manipulus -> manipellus (--- -> manipuł -> manipułek :) ) \--- -> cingvlvm -> cingillvm (--- -> pasek wojskowy -> paseczek wojskusiowy :) ) \--- -> ocvlvs -> ocellvs (--- -> oko -> oczko) \--- -> fibvla -> fibella (--- -> fibula -> fibulka) \--- -> tabvla -> tabella (--- -> tablica -> tabliczka) itd #### **ROZDRABNIANIE** W języku polskim można zdrobniałe słowo dalej rozdrabniać, jednak czym głebiej, tym trudniej wyłapac, co jest de facto mniejsze od czego. Bo czy każdy się zgodzi z ponisza kolejnoscia ? żaba -> żabka, żabcia, żabusia, żabeńka, żabuleńka, żabeczka, kot -> kotek, koteczek, kociak, kociaczek, kociątko, kotuś, kotunio ptak -> ptaszek, ptaszeczek, ptaś, ptasiątko Katarzyna -> Kasia, Kaśka, Kasieńka, Kasiunia, Kasiulka, Kasiuleczka, Kasiunieczka W jezyku lacinskim proces rozdrabniania podlega bardziej usystematyzowanym regułom i rozdrabniac mozna, az w nieskonczonosc ... i zawsze bedzie wiadomo, co jest od czego mniejsze lub bardziej pieszczotliwe :) Na przyklad ponizsza : głowa, główka, główeczka, główcia, głowinka, główenieczka ... itd :) .. Po łacinie będzie wyglądac tak : ![Posted Image](http://www.legioxxirapax.com/zasoby/capitellulum.png) Łatwo mozna zauwazyc zasade jaka temu towarzyszy.... Najpierw zdrabniamy, potem rozdrabniamy, potem zdrabniamy rozdrobnione, potem rozdrabniamy rozdrobnione, potem zdrabniamy rozdrobnione rozdrobnionego itd #### **PRZYDATNE ZESTAWIENIA** Zacznijmy od ... mea bestia -> mea bestiola (mój zwierzak -> mój zwierzaczek) **A zatem do kolegi w namiocie powiemy:** mea bestia -> mea bestiola (mój zwierzaku ! -> mój zwierzaczku !) **Czyszcząc sprzęt z rdzy powiemy :** mea misera lorica -> mea misera loricvla ! ( mój biedny pancerz/u -> mój biedny pancerzyk/u .. jw. ) ![:bum:](http://forum.legioxxirapax.com/uploads/emoticons/default_bum.gif) **Obserwując kąpiącego się Optio, zagwiżdzemy, mrucząc pod nosem:** bonvs corpvs -> bonvs corpvscvlvm (ładne ciało -> ładne ciałko) albo bonvs genv -> bonvs genicvlvm (ładne kolano -> ładne kolanko) **Siedząc wspolnie przy stole w jadalni, powiemy do Maximvsa:** Maxime, vbi est tvvs manvs -> manicvla ? (Maximusie, gdzie Twoja ręka -> rączka ?) **Szukając swoich Contvbernalis-ów z Contvbvernivm krzykniemy** Vbi svnt meae parvae ranvlae (Gdzie są moje małe żabki ?) IMIONA A jak zdrabniać nasze imiona ? Podobnie jak powyżej, przy czym nie istnieja jakies specjane reguly, ktorymi moglibysmy sie poslugiwac.. Znajdujemy w litaraturze bowiem zdrobnienie : \- Lvcia -> Lvcilla ... ale ... \- Tvllia -> Tvlliola Podobnnie beda : Atia -> Atiola , Cornelia -> Corneliola, Fabia -> Fabiola U facetów najczesciej dodaje sie koncowke - vlvs, czyli \- Marcvs -> Marcvlvs \- Gaivs - > Gaivlvs \- Varro -> Varrvncvlvs (podobnie jak w przypadku homo -> homvncvlvs) \- Pollio -> Pollivncvlvs itd # Tryb rozkazujący czasowników **Jak rozkazywać** Znamy już czasowniki podane w trybie rozkazującym z naszych komend wojskowych : \- **vertite** - skręćcie \- **state** - stójcie \- **spectate** - patrzcie \- **consistite** - zatrzymajcie sie Warto zauawazyc, ze sa one podane w liczbie mnogiej. Aby moc sie zwracac nie tylko do grupy zolnierzy, ale takze do pojedynczego zolnierza. Potrzebujemy wiedziec jak tworzyc taki tryb rozkazujacy w liczbie pojedynczej, a w szczegolnosci jak wygladaja bezokoliczniki tychze czasownikow. Otoz temat jest calkiem prosty. **Uogolniajac :** \- jesli na koncu slowa jest - RE - bezokolicznik \- ucinamy owo - RE - i mamy liczbe pojedyncza trybu rozkazujacego \- zamieniamy - RE na - TE - i mamy liczbe mnoga trybu rozkazujacego Przyklady: \----------------------------- \- **dare** - podać \- **da** - podaj \- **date** - podajcie \----------------------------- \- **stare** - stać \- **sta** - stój \- **state** - stójcie \----------------------------- \- **laxare** - zluzować \- **laxa** - zluzuj \- **laxate** - zluzujcie \----------------------------- \- **avdire** - słuchać \- **avdi** - słuchaj \- **avdite** - słuchajcie \----------------------------- \- **venire** - przybywać \- **veni** - przybądź \- **venite** - przybądźcie \----------------------------- \- **abire** - rozejść się \- **abi** - rozejdź się (po polsku lepiej bedzie brzmialo : odejdz) \- **abite** - rozejdźcie się \----------------------------- \- **mvndare** - wyczyścić \- **mvnda** - wyczyść \- **mvndate** - wyczyśćcie itd Prosto, latwo i przyjemnie ... ALE NIESTETY jest pewien wyjatek. Sa czasowniki, nalezace do tzw 3eciej koniugacji. I one z reguly koncza sie na -ERE Wowczas mamy troche inny system dzialania : **Uogolniajac :** \- jesli na koncu slowa jest - ERE - bezokolicznik (szczegolny przypadek koncowki -RE) \- ucinamy samo - RE - i mamy liczbe pojedyncza trybu rozkazujacego (tak samo jak wyzej bylo) \- zamieniamy - ERE na - ITE - i mamy liczbe mnoga trybu rozkazujacego (i tu jest owa zmiana) Przyklady: \- **vertere** - odwrócić/skręcić \- **verte** - odwróć \- **vertite** - odwróćcie (a nie vertete) \----------------------------- \- **consistere** - zatrzymać się \- **consiste** - zatrzymaj się \- **consistite** - zatrzymajcie się (a nie consistete) \----------------------------- \- **dirigere** - wyrównać \- **dirige** - wyrównaj \- **dirigite** - wyrównajcie (a nie dirigete) itd Do tej ostatniej grupy bedzie nalezalo calkiem sporo czasownikow, ktore uzywamy : \- **pergere** \- **procedere** \- **recidere** \- **stringere** \- **recondere** \- **deponere** \- **facere** itd Zeby bylo jeszcze gorzej, wcale nie kazdy czasownik, ktory konczy sie na -ERE ... podlega owej regule. Bo przykladowe dwa dosyc znane czasowniki, wlasnie jej nie podlegaja : \-------------------------- \- **salvere** - witać (dosłownie- być zdrowym, mieć się dobrze) \- **salve** - witaj (dosłownie- bądź zdrów) \- **salvete** (a nie salvite) - witajcie (dosłownie- bądźcie zdrowi) \-------------------------- \- **valere** - żegnać (dosłownie- być zdrowym, mieć się dobrze) \- **vale** - żegnaj (dosłownie- bądź zdrów) \- **valete** (a nie valite) - żegnajcie (dosłownie- bądźcie zdrowi)