# Lekcje łaciny Jako grupa nakładamy nacisk na naukę i używanie przynajmniej podstaw języka łacińskiego w codziennym życiu obozowym # Pronuntiatio restituta- łacina restytuowana **Wymowa łaciny restytuowanej** (łac. *pronuntiatio restituta*) to sposób odtwarzania brzmienia łaciny klasycznej, czyli takiej, jaką posługiwano się w starożytnym Rzymie w okresie republiki i wczesnego cesarstwa. Opiera się na badaniach językoznawczych: analizie tekstów antycznych, zapisów błędów ortograficznych, transkrypcji greckich oraz porównaniach z językami romańskimi. Celem tej rekonstrukcji jest możliwie wierne oddanie pierwotnej fonetyki łaciny, w odróżnieniu od wymowy tradycyjnej (np. kościelnej), która ukształtowała się znacznie później i różni się w zależności od kraju. ### Cechy charakterystyczne - wymowa jest „twardsza” i bardziej regularna niż w wersjach późniejszych, - każda litera ma zasadniczo jedną wartość fonetyczną, ### Przykłady wymowy Poniżej kilka liter i dyftongów, które brzmią inaczej, niż średniowieczna i kościelna wymowa: - **C** – zawsze wymawiane jako *k* - ***Caesar*** → Kaj-sar - **G** – zawsze twarde, jak polskie *g* - *legio* → **legio** - **V** – wymawiane jak *ł* (angielskie *w*) - ***vinum*** → łinum - **S** – zawsze bezdźwięczne, jak polskie *s* - ***rosa*** → rosa ### Dyftongi (dwugłoski) - **AE** – wymawiane jako *aj* - ***Caesar*** → Kaj-sar - **OE** – wymawiane jako *oj* - ***poena*** → poj-na # Odmiana rzeczowników przez przypadki # Nominativvs ##### CO TO TAKIEGO **Nominativus** to podstawowy przypadek w łacinie, odpowiada mianownikowi w języku polskim. Odpowiada na pytania „kto? co?” i pełni funkcję podmiotu w zdaniu. Poniżej prezentujemy odmiany najczęstszych deklinacji ##### 1. Rzeczowniki zakończone na **-vs** (rodzaj męski) - Liczba pojedyncza : **-vs** - Liczba mnoga: **-i** **Przykłady:** - **dominvs** (pan) → **domini** - **gladivs** (miecz) → **gladii** - **amicvs** (przyjaciel) → **amici** ##### 2. Rzeczowniki zakończone na **-a** (rodzaj żeński) - Liczba pojedyncza: **-a** - Liczba mnoga: **-ae** **Przykłady:** - **puella** (dziewczyna) → **puellae** - **galea** (hełm) → **galeae** - **via** (droga) → **viae** ##### 3. Rzeczowniki zakończone na **-vm** (rodzaj nijaki) - Liczba pojedyncza: **-vm** - Liczba mnoga: **-a** **Przykłady:** - **bellvm** (wojna) → **bella** - **verbum** (słowo) → **verba** - **pilvm** (oszczep) → **pila** # Genitivvs **Czyli co jest czyją własnością ..** Aby powiedziec, ze cos nalezy do jakiejs osoby uzyjemy przypadku dopelniacza, czyli genitivvsa. Przykladowe sytuacje wynikna gdy bedziemy chcieli powiedziec \- ten namiot jest Titvsa \- to jest contvbernivm Naso \- to jest centuria Cacaivsa itd Poniewaz wlasnosc kojarzy sie z osobami. I taka jest nam szczegolnie potrzebna wlasnie w przypadku kiedy chcemy podpisac swoj helm, pancerz, worek, kubek ... cokolwiek. Zatem zawęzimy te lekcje do końcowek rzeczownikow, ktore znajdujemy w imionach (czyli - A, - VS, O) UWAGA ! Rzymianie podpisujac wlasnosc.... ZAWSZE uzywaja swoje imie postawione w dopelniaczu, czyli na kubku pojawi sie napis : "Titusa" ... a nie "Titus" I tak ... imiona, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na : **- A** w dopelniaczu beda mialy koncowke **-AE** Flavia - Flaviae, Agrippa - Agrippae, Lvcretia - Lvcretiae itd **- VS** w dopelniaczu beda mialy koncowke **-I** Bonvs - Boni, Cacaivs - Cacaii, Tvbvlvs - Tvbvli itd **- O** w dopelniaczu beda mialy koncowke **-ONIS** Naso - Nasonis, Pollio - Pollionis, Optio - Optionis itd ##### Przykładowe zwroty : \- Centvria Cacaii - setka Cacaivsa \- Contvbernivm Nasonis - druzyna Naso \- Tentorivm Rogati - namiot Rogatvsa \- Gladivs Lvcretiae - Gladivs Lukrecji :) # Dativvs # Accvsativvs #### **CO TO TAKIEGO** Accvsativs można nazwać odpowiednikiem polskiego biernika, odpowiada na pytania kogo? co? #### #### **LICZBA POJEDYNCZA** I tak ... słowa, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na : **- A** w bierniku beda mialy koncowke - **AM** np: hora - horam, Roma - Romam, cvlina - cvlinam, sitvla - sitvlam, lorica - loricam itd Przykladowe zdania : Ad Romam venite - do Rzymu przybywajcie Ad cvlinam pergite - do kuchni maszerujcie Ad mensam ! - do stołu ! Tvnicam date - podajcie tunike Sitvlam adportate - przyniescie garnuszek Ad aqvam ! - do wody ! \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- VM** w bierniku beda mialy koncowke - **VM** np: lignvm - lignvm, pilvm - pilvm, sagvm - sagvm, templvm - templvm itd Przykladowe zdania : Ad templvm venite - do swiatyni przybywajcie Ad valetvdinarivm pergite - do szpitala maszerujcie Ad tentorivm ! - do namiotu ! Ad signvm ! - do znaku ! Pocvlvm date - podajcie kubek Lignvm adportate - przyniescie drewno opałowe Signvm adportate - przyniescie signvm \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- VS** w bierniku beda mialy koncowke - **VM** np: gladivs - gladivm, cacabvs - cacabvm, baltevs - baltevm, decanvs - decanvm, campvs - campvm itd Przykladowe zdania : Ad campvm venite - na plac cwiczebny przybywajcie Ad decanvm Bonvm pergite - do decanvsa Bonvsa pomaszerujcie Ad Cacaivm ! - do Kakaja ! Gladivm date - podajcie gladiusa Cacabvm adportate - przyniescie gar \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- IS** w bierniku beda mialy koncowke - **EM** np: rvdis - rvdem, svdis - svdem, cratis - cratem, strigilis - strigilem, contvbernalis - contvbernalem, ignis - ignem, orbis - orbem, corbis - corbem, itd Przykladowe zdania : Ad ignem venite - do ognia przybywajcie Ad contvbernalem Bonvm pergite - do członka twojego contvbernivm Bonvsa pomaszerujcie Ad orbem ! - do koła ! (formacja) Rvdem date - podajcie rudisa Ignem adportate - przyniescie ogień \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- V** w bierniku beda mialy koncowke -**V** np: cornv - cornv, gelv - gelv (śnieg), genv - genva (kolano) itd Przykladowe zdania : Cornv date - podajcie róg \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- O** w bierniku beda mialy koncowke -**ONEM** np: optio - optionem, ordo - ordinem, umbo - umbonem, tiro - tironem, scorpio - scorpionem, centvrio - centvrionem, pvgio - pvgionem, lectio - lectionem, oratio - orationes, calo - calonem itd Przykladowe zdania : Ad centvrionem spectate - na centuriona patrzcie sie Ad optionem venite - do optio przybywajcie Ad tironem Varronem pergite - do tiro Varro pomaszerujcie Ad ordinem ! - do szeregu ! Pvgionem date - podajcie pugio Scorpionem adportate - przyniescie skorpiona \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- MEN** w liczbie mnogiej beda mialy koncowke **- MEN** np.: lvmen - lvmen, agmen - agmen, nomen - nomen, tegimen - tegimen, flvmen - flvmen Przykladowe zdania : Ad flvmen pergite - do rzeki pomaszerujcie Ad agmen ! - do kolumny ! Lvmen date - podajcie światło Tegimen adportate - przynieście pokrowiec na tarcze \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- Na zakonczenie lista słów, które na potrzebe tej lekcji okreslimy jak posiadajace nieregularna forme : signifer - signiferem vexilifer - vexiliferem miles - militem cornicen - cornicinem #### **LICZBA MNOGA** I tak ... słowa, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na : **- A** w bierniku l. mnogiej beda mialy koncowke - **AS** (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - AE) np: lanterna - lanternas, sitvla - sitvlas, tvnica - tvnicas, lorica segmetata - loricas segmentatas itd Przykladowe zdania : Tvnicas date - podajcie tuniki Sitvlas adportate - przyniescie garnuszki \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- VM** w bierniku beda mialy koncowke - **A** (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - A) np: armvm - arma, lignvm - ligna, pilvm - pila, sagvm - saga, templvm - templa itd Przykladowe zdania : Ad arma ! - do zbroji ! Pocvla date - podajcie kubki Cingvla adportate - przyniescie pasy \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- VS** w bierniku beda mialy koncowke - **OS** (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - I) np: gladivs - gladios, cacabvs - cacabos, baltevs - balteos, decanvs - decanos, itd Przykladowe zdania : Ad decanos abite - do decanusow rozejsc sie Gladios stringite - wyjmijcie gladiusy Cacabos adportate - przyniescie gary \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- IS** w bierniku beda mialy koncowke - **ES** (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - ES) np: rvdis - rvdes, svdis - svdes, cratis - crates, strigilis - strigiles, contvbernalis - contvbernales, itd Przykladowe zdania : Rvdes date - podajcie rudisy Crates adportate - przyniescie wiklinowe tarcze cwiczebne \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- V** w bierniku beda mialy koncowke -**VA** (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - VA) np: cornv - cornva, gelv - gelva (śnieg), genv - genva (kolano) itd Przykladowe zdania : Cornva date - podajcie rogi \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- O** w bierniku beda mialy koncowke -**ONES** (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - ONES) np: optio - optiones, umbo - umbones, tiro - tirones, scorpio - scorpiones, itd Przykladowe zdania : Vmbones mvndate - wyczyście umba Scorpiones adportate - przyniescie skorpiony \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- **- MEN** w liczbie mnogiej beda mialy koncowke **- MINA** (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - MINA) np.: lvmen - lvmina, agmen - agmina, nomen - nomina, tegimen - tegimina itd Przykladowe zdania : Lvmina date - podajcie światła Tegimina adportate - przynieście pokrowce na tarcze Nomina dicite - powiedzcie (swe) imiona \---------------------------------------------------------------------------------------------------------- Na zakonczenie lista słów, które na potrzebe tej lekcji okreslimy jak posiadajace nieregularna forme : signifer - signiferos vexilifer - vexiliferos miles - milites cornicen - cornicines # Ablativvs ##### **CO TO TAKIEGO** *Ablativus* to jeden z przypadków w łacinie, pełniący wiele funkcji składniowych. Skupimy się wyłącznie na dwóch jego zastosowaniach: określaniu miejsca oraz użyciu z przyimkami *cum* („z”) i *sine* („bez”). ##### 1. Ablativvs określający miejsce Ablativvs jest używany do wskazania miejsca, w którym coś się znajduje (odpowiada na pytanie „gdzie?”). Najczęściej występuje z przyimkami: - **in** – w, na - **svb** – pod **Konstrukcja:** *przyimek + ablativus* **Przykłady:** - **in vrbe** – w mieście - **in silva** – w lesie - **svb arbore** – pod drzewem ##### 2. Ablativus z przyimkami „cum” i „sine” Ablativus występuje obowiązkowo po niektórych przyimkach, m.in.: - **cvm** – z (w znaczeniu „razem z kimś/czymś”) - **sine** – bez **Konstrukcja:** *przyimek + ablativus* **Przykłady:** - **cum amico** – z przyjacielem - **cum pvella** – z dziewczyną - **sine aqua** – bez wody - **sine metv** – bez strachu - **sine problemate** - bez problemu ;) --- # Vocativvs - użycie wołacza ### **O tym jak należy się do siebie zwracać** W jezyku polskim normalne jest zwrocic sie do kogos zarowno w mianowniku, jak i wołaczu. "Piotr podaj mi to piwo" lub "Piotrze podaj mi to piwo" W lacinie wersja z mianownikiem (nominativusem) nie jest i nigdy nie byla dopusczalna. Jest rownie glupia co powiedziec np : "Piotrem podaj mi to piwo" Pozostaje nam tylko i wylacznie wołacz (vocativus) W języku łacińskim odmieniamy wszystkie wyrazy jakie wołamy, czyli np: "Żołnierzu Marku .. " Na szczescie tworzenie wołaczy od mianownikow jest dziecinnie proste. **ZASADA JEST NASTEPUJACA:** \- wyrazy konczace sie na **"-vs"** zamieniamy na **"-e"** np : Maximvs - Maxime; Alatus - Alate; Severvs - Severe; \- wyrazy konaczace sie na **"-ivs"** obcinamy do **"-i"** np: Cacaivs - Cacai; Fvrivs - Fvri; Publivs - Publi; \- wyrazy konczace sie na **cokolwiek innego pozostaja bez zmian** np: Atia - Atia; Pollio - Pollio; Varro - Varro; Naso - Naso; Optio - Optio; Centurio - Centurio; Miles - Miles; Milites - Milites # Pozostałe reguły języka # Nvmerales - liczebniki **O liczebnikach** Znać należy zarówno te główne (**cardinal**), jak i te porzadkowe (**ordinal**). Tych ostatnich bedziemy uzywac na przyklad przy rozdzielaniu wart. Warto zauważyć, ze: \- przy liczebnikach glownych tylko te, ktore zawieraja w sobie wyraz (jeden, dwa, trzy) maja odzielne formy dla odzielnych rodzajow rzeczownikow. Np: **vnvs gladivs** (meski) ; **vna lorica** (zenski); **vnvm pilvm** (nijaki) Ale ... **qvattvor gladii** ; **qvattvor loricae** ; **qvattvor pila** W tym ostatnim powyzszym słupku sa podane liczby mnogie uzytych wczesniej rzeczownikow, ale jak widac sam poprzedzajacy liczebnik pozostaje bez zmian dla wszystkich wyrazow bez znaczenia jaki jest jego rodzaj. \- przy okazji liczb porzadkowych, wszystkie z nich (juz nie tylko pierwsze trzy, jak powyzej) maja koncowki zgodne z rodzajem rzeczwonika jaki opisuja : np: **secvndvs ordo** (drugi szereg) - meski; **secvnda hora** (druga godzina) - zenski; **secvndvm pilvm** (drugi oszczep) - nijaki tak samo dalej .. **qvintvs ordo** (piąty szereg) **qvinta hora** (piąta godzina) **qvintvm pilvm** (piąty oszczep) **KOMENDY ZWIAZANE Z LICZEBNIKAMI** Poza tak oczywistymi potrzebami, jak prosba o iles sztuk "tego czy tamtego" nie rzadko bedziemy potrzebowac liczebnikow do: \- numerowania zolnierzy Po komendzie **Numerate** - Odliczcie liczymy sie uzywajac liczebnika glownego, wykrzykujac kolejno : **vnvs**, **dvo**, **tres**, **qvattvor**, ... etc Po komendzie **Ad dvos nvmerate** - Do dwóch odliczcie liczymy do dwóch .. na przemian .. .**vnvs**, **dvo**, **vnvs**, **dvo**, **vnvs**, **dvo** ... etc Podobnie .... **Ad tres nvmerate** .. Do trzech odliczcie Przy okazji uwaga, bo czesto to jest mylone ..... dwa po lacinie to jest dvo **.....** a dvos to jest = dwóch (wg odmiany, ktorej nie bede tu podawal , zeby nie zamieszac w glowie). Przy odliczaniu siebie zawsze uzywamy DVO .... zadnego mi tam "S" nie wstawiac na koncu. Tak jak powyzej : vnvs, dvo, vnvs, dvo, vnvs, dvo .... etc \- numerowania szeregów **vnvs ordo** - jeden szereg **dvo ordines** - dwa szeregi **tres ordines** - trzy szeregi etc.... Ale .. **primvs ordo** - pierwszy szereg **secvndvs ordo** - drugi szereg **tertivs ordo** - trzeci szereg . . **novissimvs ordo** - ostatni szereg Komendy przykładowe: **Primvs ordo vnvs passvs procedite** - pierwszy szereg jeden krok naprzod **secvndvs ordo sex passvs recidite** - drugi szereg sześć kroków w tył \- numerowania wart i godzin ich wystepowania **Excvbia /ae** - warta / y **Ab** - od **Ad** - do **Hora** - godzina I na przykład: **Excvbia prima ab secvnda ad qvartam horam -** warta pierwsza od drugiej do czwartej godziny **Excvbia secvnda ab qvarta ad qvintam horam** - warta druga od czwartej do piatej godziny **Excvbia tertia ab qvinta ad septam horam** - warta trzecia od piatej do siodmej godziny etc Warto zauwazyc ze przy słowie "ab" liczebnik wystepuje w takiej samej formie jak w mianowniku w tabelce .. a przy slowku "ad" zmienia sie jego forma.... Ten tajnik ... czyli deklinacje poznamy pozniej. \- numerowania namiotów **Tabernacvlvm -** namiot **primvm tabernacvlvm** - pierwszy namiot **secvndvm tabernacvlvm** - drugi namiot etc # Deminutivum- zdrobnienia ## **O tym jak zdrabniać i rozdrabniać** #### **ZDRABNIANIE** Generalna zasada dzieki, ktorej mozemy zdrobnic slowo jest dodanie koncowki : -vlvs, - vla, - vlvm (w zaleznosci od rodzaju rzeczwwnika - meski, zenski i nijaki) np: globvs -> globvlvs (kula -> kulka) rana -> ranvla (żaba -> żabka) Jak coś zostało zdrobnione, to mozna to dalej jeszcze rozdrobnić poprzez dodanie końcowek -ellvs, -ella, -ellvm np: capsa -> capsvla -> capsella (pudło -> pudełko -> pudełeczko) vagina -> vaginvla -> vaginella (pochwa \[na miecz\] -> pochewka \[na nóż\] -> yyy.. pochewcia \[na yyy ? \] :) ktoś ma jakiś pomysł ? liber -> librvlvs -> libellvs (księga -> książka -> książeczka) ALE NIESTETY .... im dalej w las, tym gorzej bo istnieje kupa wyjątków, kiedy to trzeba dodac cos innego: -cvlvs, -cvla, -cvlvm, np: homo -> homvncvlvs (człowiek -> ludzik) -olvs, -ola, -olvm, np: mallevs -> malleolvs (młot -> młotek) albo inne końcówki jak: -acvlvs, -icvlvs, -nvncvlvs, -vscvlvs itd np: pvgna -> pvgnicvla (bitwa -> bitka) petasvs -> petasvncvlvs (kapelusz -> kapelusik) pes -> pedicvlvs (stopa -> stópka) dies -> diecvla (dzień -> dzionek) A przy rozdrabnianiu trzeba dodac niekiedy -illvs, -illa, -illvm zamiast -ellvs, -ella, -ellvm np: signvm -> signacvlvm -> sigillvm (znak -> znaczek -> yyy ?) albo -ollvs, -olla, -ollvm np: corona -> coronvla ->corolla (korona -> koronka -> koronieczka ?) #### **NIE WSZYSTEK ZŁOTO CO SIĘ ŚWIECI** Wydawałoby się, iż wszystko co posiada owe koncowki (-vlvs, -vla, -vlvm; -olvm ... itd ), o ktorych mowa w tym temacie, oznacza, ze już jest zdrobnieniem od innego wyrazu. Ale tak nie jest ... Podobnie zreszta jak w jezyku polskim: \- zdrapka ... nie pochodzi od słowa ... zdrapa \- nalepka ... nie pochodzi od slowa ... nalepa \- okładka .. itd \- a kubek ... nie pochodzi od słowa ... kub Przykład : sitvla (garnek) nie pochodzi od zadnego sita (gar) .. czy cos takiego. Jest to po prostu situla - garnek, ktory dopiero mozemy zdrobnic do sitella. Mamy zatem po polsku : pas -> pasek -> paseczek kosz -> koszyk -> koszyczek ALE \---- -> kubek -> kubeczek A po łacinie : baltevs -> balteolvs -> baltellvs (pas -> pasek -> paseczek ) corbis -> corbvla -> corbella (kosz -> koszyk -> koszyczek) ALE \--- -> pocvlvm -> pocillvm (--- -> kubek -> kubeczek) Inne słowa, ktore jeszcze nie sa zdrobnieniem, a mimo to tak wyglają to : \--- -> situla -> sitella (--- -> garnek -> garnuszek) \--- -> manipulus -> manipellus (--- -> manipuł -> manipułek :) ) \--- -> cingvlvm -> cingillvm (--- -> pasek wojskowy -> paseczek wojskusiowy :) ) \--- -> ocvlvs -> ocellvs (--- -> oko -> oczko) \--- -> fibvla -> fibella (--- -> fibula -> fibulka) \--- -> tabvla -> tabella (--- -> tablica -> tabliczka) itd #### **ROZDRABNIANIE** W języku polskim można zdrobniałe słowo dalej rozdrabniać, jednak czym głebiej, tym trudniej wyłapac, co jest de facto mniejsze od czego. Bo czy każdy się zgodzi z ponisza kolejnoscia ? żaba -> żabka, żabcia, żabusia, żabeńka, żabuleńka, żabeczka, kot -> kotek, koteczek, kociak, kociaczek, kociątko, kotuś, kotunio ptak -> ptaszek, ptaszeczek, ptaś, ptasiątko Katarzyna -> Kasia, Kaśka, Kasieńka, Kasiunia, Kasiulka, Kasiuleczka, Kasiunieczka W jezyku lacinskim proces rozdrabniania podlega bardziej usystematyzowanym regułom i rozdrabniac mozna, az w nieskonczonosc ... i zawsze bedzie wiadomo, co jest od czego mniejsze lub bardziej pieszczotliwe :) Na przyklad ponizsza : głowa, główka, główeczka, główcia, głowinka, główenieczka ... itd :) .. Po łacinie będzie wyglądac tak : ![Posted Image](http://www.legioxxirapax.com/zasoby/capitellulum.png) Łatwo mozna zauwazyc zasade jaka temu towarzyszy.... Najpierw zdrabniamy, potem rozdrabniamy, potem zdrabniamy rozdrobnione, potem rozdrabniamy rozdrobnione, potem zdrabniamy rozdrobnione rozdrobnionego itd #### **PRZYDATNE ZESTAWIENIA** Zacznijmy od ... mea bestia -> mea bestiola (mój zwierzak -> mój zwierzaczek) **A zatem do kolegi w namiocie powiemy:** mea bestia -> mea bestiola (mój zwierzaku ! -> mój zwierzaczku !) **Czyszcząc sprzęt z rdzy powiemy :** mea misera lorica -> mea misera loricvla ! ( mój biedny pancerz/u -> mój biedny pancerzyk/u .. jw. ) ![:bum:](http://forum.legioxxirapax.com/uploads/emoticons/default_bum.gif) **Obserwując kąpiącego się Optio, zagwiżdzemy, mrucząc pod nosem:** bonvs corpvs -> bonvs corpvscvlvm (ładne ciało -> ładne ciałko) albo bonvs genv -> bonvs genicvlvm (ładne kolano -> ładne kolanko) **Siedząc wspolnie przy stole w jadalni, powiemy do Maximvsa:** Maxime, vbi est tvvs manvs -> manicvla ? (Maximusie, gdzie Twoja ręka -> rączka ?) **Szukając swoich Contvbernalis-ów z Contvbvernivm krzykniemy** Vbi svnt meae parvae ranvlae (Gdzie są moje małe żabki ?) IMIONA A jak zdrabniać nasze imiona ? Podobnie jak powyżej, przy czym nie istnieja jakies specjane reguly, ktorymi moglibysmy sie poslugiwac.. Znajdujemy w litaraturze bowiem zdrobnienie : \- Lvcia -> Lvcilla ... ale ... \- Tvllia -> Tvlliola Podobnnie beda : Atia -> Atiola , Cornelia -> Corneliola, Fabia -> Fabiola U facetów najczesciej dodaje sie koncowke - vlvs, czyli \- Marcvs -> Marcvlvs \- Gaivs - > Gaivlvs \- Varro -> Varrvncvlvs (podobnie jak w przypadku homo -> homvncvlvs) \- Pollio -> Pollivncvlvs itd # Tryb rozkazujący czasowników **Jak rozkazywać** Znamy już czasowniki podane w trybie rozkazującym z naszych komend wojskowych : \- **vertite** - skręćcie \- **state** - stójcie \- **spectate** - patrzcie \- **consistite** - zatrzymajcie sie Warto zauawazyc, ze sa one podane w liczbie mnogiej. Aby moc sie zwracac nie tylko do grupy zolnierzy, ale takze do pojedynczego zolnierza. Potrzebujemy wiedziec jak tworzyc taki tryb rozkazujacy w liczbie pojedynczej, a w szczegolnosci jak wygladaja bezokoliczniki tychze czasownikow. Otoz temat jest calkiem prosty. **Uogolniajac :** \- jesli na koncu slowa jest - RE - bezokolicznik \- ucinamy owo - RE - i mamy liczbe pojedyncza trybu rozkazujacego \- zamieniamy - RE na - TE - i mamy liczbe mnoga trybu rozkazujacego Przyklady: \----------------------------- \- **dare** - podać \- **da** - podaj \- **date** - podajcie \----------------------------- \- **stare** - stać \- **sta** - stój \- **state** - stójcie \----------------------------- \- **laxare** - zluzować \- **laxa** - zluzuj \- **laxate** - zluzujcie \----------------------------- \- **avdire** - słuchać \- **avdi** - słuchaj \- **avdite** - słuchajcie \----------------------------- \- **venire** - przybywać \- **veni** - przybądź \- **venite** - przybądźcie \----------------------------- \- **abire** - rozejść się \- **abi** - rozejdź się (po polsku lepiej bedzie brzmialo : odejdz) \- **abite** - rozejdźcie się \----------------------------- \- **mvndare** - wyczyścić \- **mvnda** - wyczyść \- **mvndate** - wyczyśćcie itd Prosto, latwo i przyjemnie ... ALE NIESTETY jest pewien wyjatek. Sa czasowniki, nalezace do tzw 3eciej koniugacji. I one z reguly koncza sie na -ERE Wowczas mamy troche inny system dzialania : **Uogolniajac :** \- jesli na koncu slowa jest - ERE - bezokolicznik (szczegolny przypadek koncowki -RE) \- ucinamy samo - RE - i mamy liczbe pojedyncza trybu rozkazujacego (tak samo jak wyzej bylo) \- zamieniamy - ERE na - ITE - i mamy liczbe mnoga trybu rozkazujacego (i tu jest owa zmiana) Przyklady: \- **vertere** - odwrócić/skręcić \- **verte** - odwróć \- **vertite** - odwróćcie (a nie vertete) \----------------------------- \- **consistere** - zatrzymać się \- **consiste** - zatrzymaj się \- **consistite** - zatrzymajcie się (a nie consistete) \----------------------------- \- **dirigere** - wyrównać \- **dirige** - wyrównaj \- **dirigite** - wyrównajcie (a nie dirigete) itd Do tej ostatniej grupy bedzie nalezalo calkiem sporo czasownikow, ktore uzywamy : \- **pergere** \- **procedere** \- **recidere** \- **stringere** \- **recondere** \- **deponere** \- **facere** itd Zeby bylo jeszcze gorzej, wcale nie kazdy czasownik, ktory konczy sie na -ERE ... podlega owej regule. Bo przykladowe dwa dosyc znane czasowniki, wlasnie jej nie podlegaja : \-------------------------- \- **salvere** - witać (dosłownie- być zdrowym, mieć się dobrze) \- **salve** - witaj (dosłownie- bądź zdrów) \- **salvete** (a nie salvite) - witajcie (dosłownie- bądźcie zdrowi) \-------------------------- \- **valere** - żegnać (dosłownie- być zdrowym, mieć się dobrze) \- **vale** - żegnaj (dosłownie- bądź zdrów) \- **valete** (a nie valite) - żegnajcie (dosłownie- bądźcie zdrowi) # Słownictwo # Podstawowe zwroty # Podstawowe czasowniki #### **CZASOWNIKI- co robimy** Zbiór czasowników w formie bezokolicznikowej. ##### **CAMPICVRSIO** **accelerare** - przyspieszać **abire** - odchodzić **avdire** - słuchać **calcare** - dreptać **consistere** - zatrzymywać **convertere** - odwracać **cvrrere** - biegać **densare** - zacieśniać **deponere** - odkładać **dirigere** - wyrównywać **facere** - robić **formare** - tworzyć **iacere** - rzucać **laxare** - luzować **nvmerare** - odliczać **pergere** - maszerować **praeparare** - przygotowywać **procedere** - iść **recondere** - chować **recidere** - cofać **salvtare** - pozdrawiać **spectare** - patrzeć **stare** - stać **stringere** - wyjmować **svmere** - podnosić **tardare** - zwalniać **venere** - przybywać **vertere** - skręcać/obracać ##### **IN CASTRO** **adportare** - przynosić **cantare** - spiewać **dare** - podawać **dormire** - spać **laborare** - pracować **mvndare** - czyścić **sedere** - siadać **svrgere** - wstawać # Łacińskie wulgaryzmy # I co dalej legionie...?