Lekcje łaciny Jako grupa nakładamy nacisk na naukę i używanie przynajmniej podstaw języka łacińskiego w codziennym życiu obozowym Pronuntiatio restituta- łacina restytuowana Wymowa łaciny restytuowanej (łac. pronuntiatio restituta ) to sposób odtwarzania brzmienia łaciny klasycznej, czyli takiej, jaką posługiwano się w starożytnym Rzymie w okresie republiki i wczesnego cesarstwa. Opiera się na badaniach językoznawczych: analizie tekstów antycznych, zapisów błędów ortograficznych, transkrypcji greckich oraz porównaniach z językami romańskimi. Celem tej rekonstrukcji jest możliwie wierne oddanie pierwotnej fonetyki łaciny, w odróżnieniu od wymowy tradycyjnej (np. kościelnej), która ukształtowała się znacznie później i różni się w zależności od kraju. Cechy charakterystyczne wymowa jest „twardsza” i bardziej regularna niż w wersjach późniejszych, każda litera ma zasadniczo jedną wartość fonetyczną, Przykłady wymowy Poniżej kilka liter i dyftongów, które brzmią inaczej, niż średniowieczna i kościelna wymowa: C – zawsze wymawiane jako k Caesar → Kaj-sar G – zawsze twarde, jak polskie g legio → legio V – wymawiane jak ł (angielskie w ) vinum → łinum S – zawsze bezdźwięczne, jak polskie s rosa → rosa Dyftongi (dwugłoski) AE – wymawiane jako aj Caesar → Kaj-sar OE – wymawiane jako oj poena → poj-na Odmiana rzeczowników przez przypadki Nominativvs CO TO TAKIEGO Nominativus to podstawowy przypadek w łacinie, odpowiada mianownikowi w języku polskim. Odpowiada na pytania „kto? co?” i pełni funkcję podmiotu w zdaniu. Poniżej prezentujemy odmiany najczęstszych deklinacji 1. Rzeczowniki zakończone na  -vs (rodzaj męski) Liczba pojedyncza : -vs Liczba mnoga: -i Przykłady: dominvs (pan) → domini gladivs (miecz) →  gladii amicvs (przyjaciel) → amici 2. Rzeczowniki zakończone na -a (rodzaj żeński) Liczba pojedyncza: -a Liczba mnoga: -ae Przykłady: puella (dziewczyna) → puellae galea (hełm) → galeae via (droga) → viae 3. Rzeczowniki zakończone na  -vm (rodzaj nijaki) Liczba pojedyncza: -vm Liczba mnoga: -a Przykłady: bellvm (wojna) → bella verbum (słowo) → verba pilvm (oszczep) →  pila Genitivvs Czyli co jest czyją własnością .. Aby powiedziec, ze cos nalezy do jakiejs osoby uzyjemy przypadku dopelniacza, czyli genitivvsa. Przykladowe sytuacje wynikna gdy bedziemy chcieli powiedziec - ten namiot jest Titvsa - to jest contvbernivm Naso - to jest centuria Cacaivsa itd Poniewaz wlasnosc kojarzy sie z osobami. I taka jest nam szczegolnie potrzebna wlasnie w przypadku kiedy chcemy podpisac swoj helm, pancerz, worek, kubek ... cokolwiek. Zatem zawęzimy te lekcje do końcowek rzeczownikow, ktore znajdujemy w imionach (czyli - A, - VS, O) UWAGA ! Rzymianie podpisujac wlasnosc.... ZAWSZE uzywaja swoje imie postawione w dopelniaczu, czyli na kubku pojawi sie napis : "Titusa" ... a nie "Titus" I tak ... imiona, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na : - A w dopelniaczu beda mialy koncowke -AE      Flavia - Flaviae, Agrippa - Agrippae, Lvcretia - Lvcretiae itd - VS w dopelniaczu beda mialy koncowke -I      Bonvs - Boni, Cacaivs - Cacaii, Tvbvlvs - Tvbvli itd - O w dopelniaczu beda mialy koncowke -ONIS      Naso - Nasonis, Pollio - Pollionis, Optio - Optionis itd Przykładowe zwroty : - Centvria Cacaii - setka Cacaivsa - Contvbernivm Nasonis - druzyna Naso - Tentorivm Rogati - namiot Rogatvsa - Gladivs Lvcretiae - Gladivs Lukrecji :) Dativvs Accvsativvs CO TO TAKIEGO Accvsativs można nazwać odpowiednikiem polskiego biernika, odpowiada na pytania kogo? co?   LICZBA POJEDYNCZA    I tak ... słowa, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na : - A w bierniku beda mialy koncowke - AM np: hora - horam, Roma - Romam, cvlina - cvlinam, sitvla - sitvlam, lorica - loricam itd Przykladowe zdania : Ad Romam venite - do Rzymu przybywajcie Ad cvlinam pergite - do kuchni maszerujcie Ad mensam ! - do stołu ! Tvnicam date - podajcie tunike Sitvlam adportate - przyniescie garnuszek Ad aqvam ! - do wody ! ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - VM w bierniku beda mialy koncowke - VM   np: lignvm - lignvm, pilvm - pilvm, sagvm - sagvm, templvm - templvm itd Przykladowe zdania : Ad templvm venite - do swiatyni przybywajcie Ad valetvdinarivm pergite - do szpitala maszerujcie Ad tentorivm ! - do namiotu ! Ad signvm ! - do znaku ! Pocvlvm date - podajcie kubek Lignvm adportate - przyniescie drewno opałowe Signvm adportate - przyniescie signvm ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - VS w bierniku beda mialy koncowke - VM np: gladivs - gladivm, cacabvs - cacabvm, baltevs - baltevm, decanvs - decanvm, campvs - campvm itd Przykladowe zdania : Ad campvm venite - na plac cwiczebny przybywajcie Ad decanvm Bonvm pergite - do decanvsa Bonvsa pomaszerujcie Ad Cacaivm ! - do Kakaja ! Gladivm date - podajcie gladiusa Cacabvm adportate - przyniescie gar ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - IS w bierniku beda mialy koncowke - EM np: rvdis - rvdem, svdis - svdem, cratis - cratem, strigilis - strigilem, contvbernalis - contvbernalem, ignis - ignem, orbis - orbem, corbis - corbem, itd Przykladowe zdania : Ad ignem venite - do ognia przybywajcie Ad contvbernalem Bonvm pergite - do członka twojego contvbernivm Bonvsa pomaszerujcie Ad orbem ! - do koła ! (formacja) Rvdem date - podajcie rudisa Ignem adportate - przyniescie ogień ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - V w bierniku beda mialy koncowke - V np: cornv - cornv, gelv - gelv (śnieg), genv - genva (kolano) itd Przykladowe zdania : Cornv date - podajcie róg ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - O w bierniku beda mialy koncowke - ONEM np: optio - optionem, ordo - ordinem, umbo - umbonem, tiro - tironem, scorpio - scorpionem, centvrio - centvrionem, pvgio - pvgionem, lectio - lectionem, oratio - orationes, calo - calonem itd Przykladowe zdania : Ad centvrionem spectate - na centuriona patrzcie sie Ad optionem venite - do optio przybywajcie Ad tironem Varronem pergite - do tiro Varro pomaszerujcie Ad ordinem ! - do szeregu ! Pvgionem date - podajcie pugio Scorpionem adportate - przyniescie skorpiona ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - MEN w liczbie mnogiej beda mialy koncowke - MEN np.: lvmen - lvmen, agmen - agmen, nomen - nomen, tegimen - tegimen, flvmen - flvmen Przykladowe zdania : Ad flvmen pergite - do rzeki pomaszerujcie Ad agmen ! - do kolumny ! Lvmen date - podajcie światło Tegimen adportate - przynieście pokrowiec na tarcze ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- Na zakonczenie lista słów, które na potrzebe tej lekcji okreslimy jak posiadajace nieregularna forme : signifer - signiferem vexilifer - vexiliferem miles - militem cornicen - cornicinem LICZBA MNOGA I tak ... słowa, ktore koncza sie w mianowniku l.poj na : - A w bierniku l. mnogiej beda mialy koncowke - AS (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - AE) np: lanterna - lanternas, sitvla - sitvlas, tvnica - tvnicas, lorica segmetata - loricas segmentatas itd Przykladowe zdania : Tvnicas date - podajcie tuniki Sitvlas adportate - przyniescie garnuszki ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - VM w bierniku beda mialy koncowke - A (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - A) np: armvm - arma, lignvm - ligna, pilvm - pila, sagvm - saga, templvm - templa itd Przykladowe zdania : Ad arma ! - do zbroji ! Pocvla date - podajcie kubki Cingvla adportate - przyniescie pasy ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - VS w bierniku beda mialy koncowke - OS (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - I) np: gladivs - gladios, cacabvs - cacabos, baltevs - balteos, decanvs - decanos, itd Przykladowe zdania : Ad decanos abite - do decanusow rozejsc sie Gladios stringite - wyjmijcie gladiusy Cacabos adportate - przyniescie gary ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - IS w bierniku beda mialy koncowke - ES (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - ES) np: rvdis - rvdes, svdis - svdes, cratis - crates, strigilis - strigiles, contvbernalis - contvbernales, itd Przykladowe zdania : Rvdes date - podajcie rudisy Crates adportate - przyniescie wiklinowe tarcze cwiczebne ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - V w bierniku beda mialy koncowke - VA (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - VA) np: cornv - cornva, gelv - gelva (śnieg), genv - genva (kolano) itd Przykladowe zdania : Cornva date - podajcie rogi ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - O w bierniku beda mialy koncowke - ONES (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - ONES) np: optio - optiones, umbo - umbones, tiro - tirones, scorpio - scorpiones, itd Przykladowe zdania : Vmbones mvndate - wyczyście umba Scorpiones adportate - przyniescie skorpiony ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- - MEN w liczbie mnogiej beda mialy koncowke - MINA (a w mianowniku l.mnogiej beda mialy koncowke - MINA) np.: lvmen - lvmina, agmen - agmina, nomen - nomina, tegimen - tegimina itd Przykladowe zdania : Lvmina date - podajcie światła Tegimina adportate - przynieście pokrowce na tarcze Nomina dicite - powiedzcie (swe) imiona ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- Na zakonczenie lista słów, które na potrzebe tej lekcji okreslimy jak posiadajace nieregularna forme : signifer - signiferos vexilifer - vexiliferos miles - milites cornicen - cornicines Ablativvs CO TO TAKIEGO Ablativus to jeden z przypadków w łacinie, pełniący wiele funkcji składniowych. Skupimy się wyłącznie na dwóch jego zastosowaniach: określaniu miejsca oraz użyciu z przyimkami cum („z”) i sine („bez”). 1. Ablativvs określający miejsce Ablativvs jest używany do wskazania miejsca, w którym coś się znajduje (odpowiada na pytanie „gdzie?”). Najczęściej występuje z przyimkami: in – w, na svb – pod Konstrukcja: przyimek + ablativus Przykłady: in vrbe – w mieście in silva – w lesie svb arbore – pod drzewem 2. Ablativus z przyimkami „cum” i „sine” Ablativus występuje obowiązkowo po niektórych przyimkach, m.in.: cvm – z (w znaczeniu „razem z kimś/czymś”) sine – bez Konstrukcja: przyimek + ablativus Przykłady: cum amico – z przyjacielem cum pvella – z dziewczyną sine aqua – bez wody sine metv  – bez strachu sine problemate  - bez problemu ;) Vocativvs - użycie wołacza O tym jak należy się do siebie zwracać W jezyku polskim normalne jest zwrocic sie do kogos zarowno w mianowniku, jak i wołaczu. "Piotr podaj mi to piwo" lub "Piotrze podaj mi to piwo" W lacinie wersja z mianownikiem (nominativusem) nie jest i nigdy nie byla dopusczalna. Jest rownie glupia co powiedziec np : "Piotrem podaj mi to piwo" Pozostaje nam tylko i wylacznie wołacz (vocativus) W języku łacińskim odmieniamy wszystkie wyrazy jakie wołamy, czyli np: "Żołnierzu Marku .. " Na szczescie tworzenie wołaczy od mianownikow jest dziecinnie proste. ZASADA JEST NASTEPUJACA: - wyrazy konczace sie na "-vs" zamieniamy na "-e" np : Maximvs - Maxime; Alatus - Alate; Severvs - Severe; - wyrazy konaczace sie na "-ivs" obcinamy do "-i" np: Cacaivs - Cacai; Fvrivs - Fvri; Publivs - Publi; - wyrazy konczace sie na cokolwiek innego pozostaja bez zmian np: Atia - Atia; Pollio - Pollio; Varro - Varro; Naso - Naso; Optio - Optio; Centurio - Centurio; Miles - Miles; Milites - Milites Pozostałe reguły języka Nvmerales - liczebniki O liczebnikach Znać należy zarówno te główne ( cardinal ), jak i te porzadkowe ( ordinal ). Tych ostatnich bedziemy uzywac na przyklad przy rozdzielaniu wart. Warto zauważyć, ze: - przy liczebnikach glownych tylko te, ktore zawieraja w sobie wyraz (jeden, dwa, trzy) maja odzielne formy dla odzielnych rodzajow rzeczownikow. Np: vnvs gladivs (meski) ; vna lorica (zenski); vnvm pilvm (nijaki) Ale ... qvattvor gladii ; qvattvor loricae ; qvattvor pila W tym ostatnim powyzszym słupku sa podane liczby mnogie uzytych wczesniej rzeczownikow, ale jak widac sam poprzedzajacy liczebnik pozostaje bez zmian dla wszystkich wyrazow bez znaczenia jaki jest jego rodzaj. - przy okazji liczb porzadkowych , wszystkie z nich (juz nie tylko pierwsze trzy, jak powyzej) maja koncowki zgodne z rodzajem rzeczwonika jaki opisuja : np: secvndvs ordo (drugi szereg) - meski; secvnda hora (druga godzina) - zenski; secvndvm pilvm (drugi oszczep) - nijaki tak samo dalej .. qvintvs ordo (piąty szereg) qvinta hora (piąta godzina) qvintvm pilvm (piąty oszczep) KOMENDY ZWIAZANE Z LICZEBNIKAMI Poza tak oczywistymi potrzebami, jak prosba o iles sztuk "tego czy tamtego" nie rzadko bedziemy potrzebowac liczebnikow do: -  numerowania zolnierzy Po komendzie Numerate - Odliczcie liczymy sie uzywajac liczebnika glownego, wykrzykujac kolejno : vnvs , dvo , tres , qvattvor , ... etc Po komendzie Ad dvos nvmerate - Do dwóch odliczcie liczymy do dwóch .. na przemian .. . vnvs , dvo , vnvs , dvo , vnvs , dvo ... etc Podobnie .... Ad tres nvmerate .. Do trzech odliczcie Przy okazji uwaga, bo czesto to jest mylone ..... dwa po lacinie to jest dvo ..... a dvos to jest = dwóch (wg odmiany, ktorej nie bede tu podawal , zeby nie zamieszac w glowie). Przy odliczaniu siebie zawsze uzywamy DVO .... zadnego mi tam "S" nie wstawiac na koncu. Tak jak powyzej : vnvs, dvo, vnvs, dvo, vnvs, dvo .... etc - numerowania szeregów vnvs ordo - jeden szereg dvo ordines - dwa szeregi tres ordines - trzy szeregi etc.... Ale .. primvs ordo - pierwszy szereg secvndvs ordo - drugi szereg tertivs ordo - trzeci szereg . . novissimvs ordo - ostatni szereg Komendy przykładowe: Primvs ordo vnvs passvs procedite - pierwszy szereg jeden krok naprzod secvndvs ordo sex passvs recidite - drugi szereg sześć kroków w tył - numerowania wart i godzin ich wystepowania Excvbia /ae - warta / y Ab - od Ad - do Hora - godzina I na przykład: Excvbia prima ab secvnda ad qvartam horam - warta pierwsza od drugiej do czwartej godziny Excvbia secvnda ab qvarta ad qvintam horam - warta druga od czwartej do piatej godziny Excvbia tertia ab qvinta ad septam horam - warta trzecia od piatej do siodmej godziny etc Warto zauwazyc ze przy słowie "ab" liczebnik wystepuje w takiej samej formie jak w mianowniku w tabelce .. a przy slowku "ad" zmienia sie jego forma.... Ten tajnik ... czyli deklinacje poznamy pozniej. - numerowania namiotów Tabernacvlvm - namiot primvm tabernacvlvm - pierwszy namiot secvndvm tabernacvlvm - drugi namiot etc Deminutivum- zdrobnienia O tym jak zdrabniać i rozdrabniać ZDRABNIANIE Generalna zasada dzieki, ktorej mozemy zdrobnic slowo jest dodanie koncowki : -vlvs, - vla, - vlvm (w zaleznosci od rodzaju rzeczwwnika - meski, zenski i nijaki) np: globvs -> globvlvs (kula -> kulka) rana -> ranvla (żaba -> żabka) Jak coś zostało zdrobnione, to mozna to dalej jeszcze rozdrobnić poprzez dodanie końcowek -ellvs, -ella, -ellvm np: capsa -> capsvla -> capsella (pudło -> pudełko -> pudełeczko) vagina -> vaginvla -> vaginella (pochwa [na miecz] -> pochewka [na nóż] -> yyy.. pochewcia [na yyy ? ] :) ktoś ma jakiś pomysł ? liber -> librvlvs -> libellvs (księga -> książka -> książeczka) ALE NIESTETY .... im dalej w las, tym gorzej bo istnieje kupa wyjątków, kiedy to trzeba dodac cos innego: -cvlvs, -cvla, -cvlvm, np: homo -> homvncvlvs (człowiek -> ludzik) -olvs, -ola, -olvm, np: mallevs -> malleolvs (młot -> młotek) albo inne końcówki jak: -acvlvs, -icvlvs, -nvncvlvs, -vscvlvs itd np: pvgna -> pvgnicvla (bitwa -> bitka) petasvs -> petasvncvlvs (kapelusz -> kapelusik) pes -> pedicvlvs (stopa -> stópka) dies -> diecvla (dzień -> dzionek) A przy rozdrabnianiu trzeba dodac niekiedy -illvs, -illa, -illvm zamiast -ellvs, -ella, -ellvm np: signvm -> signacvlvm -> sigillvm (znak -> znaczek -> yyy ?) albo -ollvs, -olla, -ollvm np: corona -> coronvla ->corolla (korona -> koronka -> koronieczka ?) NIE WSZYSTEK ZŁOTO CO SIĘ ŚWIECI Wydawałoby się, iż wszystko co posiada owe koncowki (-vlvs, -vla, -vlvm; -olvm ... itd ), o ktorych mowa w tym temacie, oznacza, ze już jest zdrobnieniem od innego wyrazu. Ale tak nie jest ... Podobnie zreszta jak w jezyku polskim: - zdrapka ... nie pochodzi od słowa ... zdrapa - nalepka ... nie pochodzi od slowa ... nalepa - okładka .. itd - a kubek ... nie pochodzi od słowa ... kub Przykład : sitvla (garnek) nie pochodzi od zadnego sita (gar) .. czy cos takiego. Jest to po prostu situla - garnek, ktory dopiero mozemy zdrobnic do sitella. Mamy zatem po polsku : pas -> pasek -> paseczek kosz -> koszyk -> koszyczek ALE ---- -> kubek -> kubeczek A po łacinie : baltevs -> balteolvs -> baltellvs (pas -> pasek -> paseczek ) corbis -> corbvla -> corbella (kosz -> koszyk -> koszyczek) ALE --- -> pocvlvm -> pocillvm (--- -> kubek -> kubeczek) Inne słowa, ktore jeszcze nie sa zdrobnieniem, a mimo to tak wyglają to : --- -> situla -> sitella (--- -> garnek -> garnuszek) --- -> manipulus -> manipellus (--- -> manipuł -> manipułek :) ) --- -> cingvlvm -> cingillvm (--- -> pasek wojskowy -> paseczek wojskusiowy :) ) --- -> ocvlvs -> ocellvs (--- -> oko -> oczko) --- -> fibvla -> fibella (--- -> fibula -> fibulka) --- -> tabvla -> tabella (--- -> tablica -> tabliczka) itd ROZDRABNIANIE W języku polskim można zdrobniałe słowo dalej rozdrabniać, jednak czym głebiej, tym trudniej wyłapac, co jest de facto mniejsze od czego. Bo czy każdy się zgodzi z ponisza kolejnoscia ? żaba -> żabka, żabcia, żabusia, żabeńka, żabuleńka, żabeczka, kot -> kotek, koteczek, kociak, kociaczek, kociątko, kotuś, kotunio ptak -> ptaszek, ptaszeczek, ptaś, ptasiątko Katarzyna -> Kasia, Kaśka, Kasieńka, Kasiunia, Kasiulka, Kasiuleczka, Kasiunieczka W jezyku lacinskim proces rozdrabniania podlega bardziej usystematyzowanym regułom i rozdrabniac mozna, az w nieskonczonosc ... i zawsze bedzie wiadomo, co jest od czego mniejsze lub bardziej pieszczotliwe :) Na przyklad ponizsza : głowa, główka, główeczka, główcia, głowinka, główenieczka ... itd :) .. Po łacinie będzie wyglądac tak : Łatwo mozna zauwazyc zasade jaka temu towarzyszy.... Najpierw zdrabniamy, potem rozdrabniamy, potem zdrabniamy rozdrobnione, potem rozdrabniamy rozdrobnione, potem zdrabniamy rozdrobnione rozdrobnionego itd PRZYDATNE ZESTAWIENIA Zacznijmy od ... mea bestia -> mea bestiola (mój zwierzak -> mój zwierzaczek) A zatem do kolegi w namiocie powiemy: mea bestia -> mea bestiola (mój zwierzaku ! -> mój zwierzaczku !) Czyszcząc sprzęt z rdzy powiemy : mea misera lorica -> mea misera loricvla ! ( mój biedny pancerz/u -> mój biedny pancerzyk/u .. jw. ) Obserwując kąpiącego się Optio, zagwiżdzemy, mrucząc pod nosem: bonvs corpvs -> bonvs corpvscvlvm (ładne ciało -> ładne ciałko) albo bonvs genv -> bonvs genicvlvm (ładne kolano -> ładne kolanko) Siedząc wspolnie przy stole w jadalni, powiemy do Maximvsa: Maxime, vbi est tvvs manvs -> manicvla ? (Maximusie, gdzie Twoja ręka -> rączka ?) Szukając swoich Contvbernalis-ów z Contvbvernivm krzykniemy Vbi svnt meae parvae ranvlae (Gdzie są moje małe żabki ?) IMIONA A jak zdrabniać nasze imiona ? Podobnie jak powyżej, przy czym nie istnieja jakies specjane reguly, ktorymi moglibysmy sie poslugiwac.. Znajdujemy w litaraturze bowiem zdrobnienie : - Lvcia -> Lvcilla ... ale ... - Tvllia -> Tvlliola Podobnnie beda : Atia -> Atiola , Cornelia -> Corneliola, Fabia -> Fabiola U facetów najczesciej dodaje sie koncowke - vlvs, czyli - Marcvs -> Marcvlvs - Gaivs - > Gaivlvs - Varro -> Varrvncvlvs (podobnie jak w przypadku homo -> homvncvlvs) - Pollio -> Pollivncvlvs itd Tryb rozkazujący czasowników Jak rozkazywać Znamy już czasowniki podane w trybie rozkazującym z naszych komend wojskowych :  - vertite - skręćcie - state - stójcie - spectate - patrzcie - consistite - zatrzymajcie sie Warto zauawazyc, ze sa one podane w liczbie mnogiej. Aby moc sie zwracac nie tylko do grupy zolnierzy, ale takze do pojedynczego zolnierza. Potrzebujemy wiedziec jak tworzyc taki tryb rozkazujacy w liczbie pojedynczej, a w szczegolnosci jak wygladaja bezokoliczniki tychze czasownikow. Otoz temat jest calkiem prosty. Uogolniajac : - jesli na koncu slowa jest - RE - bezokolicznik - ucinamy owo - RE - i mamy liczbe pojedyncza trybu rozkazujacego - zamieniamy - RE na - TE - i mamy liczbe mnoga trybu rozkazujacego Przyklady: ----------------------------- - dare - podać - da - podaj - date - podajcie ----------------------------- - stare - stać - sta - stój - state - stójcie ----------------------------- - laxare - zluzować - laxa - zluzuj - laxate - zluzujcie ----------------------------- - avdire - słuchać - avdi - słuchaj - avdite - słuchajcie ----------------------------- - venire - przybywać - veni - przybądź - venite - przybądźcie ----------------------------- - abire - rozejść się - abi - rozejdź się (po polsku lepiej bedzie brzmialo : odejdz) - abite - rozejdźcie się ----------------------------- - mvndare - wyczyścić - mvnda - wyczyść - mvndate - wyczyśćcie itd Prosto, latwo i przyjemnie ... ALE NIESTETY jest pewien wyjatek. Sa czasowniki, nalezace do tzw 3eciej koniugacji. I one z reguly koncza sie na -ERE Wowczas mamy troche inny system dzialania : Uogolniajac : - jesli na koncu slowa jest - ERE - bezokolicznik (szczegolny przypadek koncowki -RE) - ucinamy samo - RE - i mamy liczbe pojedyncza trybu rozkazujacego (tak samo jak wyzej bylo) - zamieniamy - ERE na - ITE - i mamy liczbe mnoga trybu rozkazujacego (i tu jest owa zmiana) Przyklady: - vertere - odwrócić/skręcić - verte - odwróć - vertite - odwróćcie (a nie vertete) ----------------------------- - consistere - zatrzymać się - consiste - zatrzymaj się - consistite - zatrzymajcie się (a nie consistete) ----------------------------- - dirigere - wyrównać - dirige - wyrównaj - dirigite - wyrównajcie (a nie dirigete) itd Do tej ostatniej grupy bedzie nalezalo calkiem sporo czasownikow, ktore uzywamy : - pergere - procedere - recidere - stringere - recondere - deponere - facere itd Zeby bylo jeszcze gorzej, wcale nie kazdy czasownik, ktory konczy sie na -ERE ... podlega owej regule. Bo przykladowe dwa dosyc znane czasowniki, wlasnie jej nie podlegaja : -------------------------- - salvere  - witać (dosłownie- być zdrowym, mieć się dobrze) - salve  - witaj (dosłownie- bądź zdrów) - salvete (a nie salvite) - witajcie (dosłownie- bądźcie zdrowi) -------------------------- - valere  - żegnać (dosłownie- być zdrowym, mieć się dobrze) - vale  - żegnaj (dosłownie- bądź zdrów) - valete (a nie valite) - żegnajcie (dosłownie- bądźcie zdrowi) Słownictwo Podstawowe zwroty Podstawowe czasowniki CZASOWNIKI- co robimy Zbiór czasowników w formie bezokolicznikowej. CAMPICVRSIO accelerare - przyspieszać abire - odchodzić avdire - słuchać calcare - dreptać consistere - zatrzymywać convertere - odwracać cvrrere - biegać densare - zacieśniać deponere - odkładać dirigere - wyrównywać facere - robić formare - tworzyć iacere - rzucać laxare - luzować nvmerare - odliczać pergere - maszerować praeparare - przygotowywać procedere - iść recondere - chować recidere - cofać salvtare - pozdrawiać spectare - patrzeć stare - stać stringere - wyjmować svmere - podnosić tardare - zwalniać venere - przybywać vertere - skręcać/obracać IN CASTRO adportare - przynosić cantare - spiewać dare - podawać dormire - spać laborare - pracować mvndare - czyścić sedere - siadać svrgere - wstawać Łacińskie wulgaryzmy I co dalej legionie...?