Rzymskie komendy wojskowe

• Komendy Legio XXI Rapax
• KOMENDY DLA BALISTARII, SAGITARII ET FVNDITORES

Komendy Legio XXI Rapax

Informacje ogólne

Poniżej prezentujemy wybrane komendy rzymskie po łacinie, stosowane przez Legio XXI Rapax zarówno podczas musztry, jak i  w trakcie realizacji pozostałych zadań obozowych oraz podczas przeprowadzania działań w boju i na Campvs Martivs.

Komendy zostały pogrupowane wg kategorii i mogą być stosowane w każdej sytuacji w zależności od decyzji dowódcy. Przykładowo oficer może nakazać śpiewać żołnierzom zarówno w marszu jak i w obozie, a obroty można wykonywać w miejscu na zbiórce, jak i podczas przemarszu.

Warto przy okazji zaznaczyć, że rekonstruując legion z I w. n.e. staramy się wymawiać słowa, tak jak wymawiali je ówcześni. Korzystamy przy tym z zasad wymowy tzw. łaciny restytuowanej (latina restitvta). Stąd podczas naszych rozmów usłyszycie raczej: kenturio, salłe i kajsar... zamiast centurio, salwe i cezar. Przyswojenie sobie zasad wymowy ułatwi poprawne czytanie poniższych zwrotów łacińskich.

Komendy

ZBIÓRKA

Milites! Ad arma! - Żołnierze! Do broni! Alarm!
Signifer veni - Chorąży staw się
Ad signvm / Ad signa venite - Do znaku / do znaków stawcie się; Zbiórka!
Avdite me - Słuchajcie mnie
Silentivm! - Cisza!
State - Baczność
Laxate - Spocznijcie
Envmerate - Odliczcie
Ad dvos / tres nvmerate - Do dwóch / trzech odliczcie
Enominate - Podajcie imiona
Adsvm - Obecny
Acies - Linia, szyk bojowy
Vnvs ordo - Jeden szereg
Dvo / tres ordines formate- Dwa / trzy szeregi utwórzcie
Primvs / secvndvs / novissimvs ordo - Pierwszy / drugi / ostatni szereg
Agmen - Kolumna marszowa
Dvos / tres agmina formate- Dwie / trzy kolumny utwórzcie
Vnvs / dvo / tres passvs (gradvs) procedite - Jeden / dwa / trzy podwójne (pojedyncze) kroki naprzód
Qvattvor / qvinqve / sex passvs (gradvs) recidite - Cztery, pięć, sześć podwójnych (pojedynczych) kroków w tył
Salvtate - Salutujcie
Spectate ad frontem - Patrzcie na wprost
Spectate ad dextram / sinistram - Patrzcie na prawo / lewo
Dirigite - Wyrównajcie
Dirigite ad dextram / sinistram - Wyrównajcie do prawej / lewej
Arma (scvta / pila) svrsvm / deorsvm - Broń (tarcze / oszczepy) w górę / w dół
Arma (scvta / pila) deponite / svmite - Broń (tarcze / oszczepy) odłóżcie / podnieście
Abite - Rozejść się
Silentivm - cisza!

W MARSZU I W BOJU

In aeqvatis passibvs / Sine passvs pergite - Równym krokiem / bez kroku wymaszerować
Ad dextram / sinistram vertite - zwrot w prawo / lewo
Convertite - Odwróćcie się
Dvplicate - Podwoić szyk
In acie ad dextram / sinistram pergite - Szykiem idźcie [rotujcie] na prawo / lewo
In agmine ad dextram / sinistram vertite - Kolumną skręćcie w prawo / lewo
Ad signvm ad dextram / sinistram pergite - Za znakiem idźcie w prawo / lewo
Ad Optionem / Centvrionem pergite - Za Optio / Centurio podążajcie
In loco calcate - Maszerujcie w miejscu
Recta - Na wprost
Consistite - Zatrzymajcie się
Conglobate / Densate - Zacieśnić
In agmine / ordinibvs laxate - W kolumnie / szeregach rozluźnijcie
In agmine / ordinibvs densate - W kolumnie / szeregach zacieśnijcie
Sine principalibvs pergite - Bez oficerów maszerujcie
Transite - "Wymińcie się";
opis manewru: lewe skrzydło skręca o 90 stopni w prawo, a prawe skrzydło o 90 stopni w lewo i przechodzą przez siebie między odstępami w kolumnach.
Mvta locvm - Zmieniaj miejsce; opisowo:  zmiana kierunku marszu formacji o 180 stopni, każdy żołnierz indywidualnie podąża za swoja kolumną, 
In duas partes separate - "Na dwie części podzielcie się"; 
opis manewru: prawa i lewa strona formacji od Principales  działają osobno jako dwie oddzielne jednostki mając własnych przypisanych dowódców kierujących ich działaniami w dalszej części pokazu do momentu ponownego połączenia się centvrii.
Gladios stringite - Wyjmijcie miecze
Gladios recondite - Schowajcie miecze
Pila praeparate - Przygotujcie oszczepy [do rzutu]
Pila iacite - Rzućcie oszczepy
Pila infigite - Wbijcie oszczepy w ziemię
Retro - Powtórka; opisowo: wróć do poprzedniego ustawienia
Cvrrite - Biegiem
Accelerate - Przyspieszcie
Tardate - Zwolnijcie
Pvgna! Praeparate! - Do broni! Przygotujcie się!
Porro! - Do ataku! [szarża szykiem]!

FORMACJE

Testvdinem formate / deformate - Żółwia sformować / rozformować
Cvnevm formate - Formować klin
Orbem formate - Formować szyk kołowy
Pontem formate - Formować rampę
Ad orbem! - Do koła!
Scvta castrorvm formate - Ściana tarcz

W OBOZIE

Adportate aqvam / lignvm - Przynieście wodę / drewno opałowe
Date aqvam / lignvm - Podajcie wodę / drewno opałowe
Nvntio me! Mvnvs factvm - Melduję się! Zadanie wykonane
Me volo campvm / latrinam / tentorivm / silvam ire - Chciałbym na plac / do toalety / namiotu / lasu iść
Permitto / Non permitto - Zezwalam / Nie zezwalam
Excvbia prima ab secvnda ad qvartam horam - Warta pierwsza od drugiej do czwartej godziny
Svrgite! - Pobudka! [ale także: Wstańcie, Podnieście się, np. z ziemi]
Dormite - Idźcie spać
Cantate - Śpiewajcie
Omnes tirones / milites - Wszyscy rekruci / żołnierze
Laborate - Pracujcie
Sedete - Siadajcie
Videte - Oglądajcie, Patrzcie
Tentoria stativte / detendite - Namioty spakujcie / rozstawcie
In tentorium / tentoria - Do namiotu / namiotów
Extingvite lvmina - Zgaście światła
Orate - Módlcie się

Poznanie tych wszystkich zwrotów i poprawne ich wykonywanie nie oznacza wcale końca nauki łaciny dla rekruta. Ciężko na naszych spotkaniach obejść się bez podstawowej znajomości liczebników rzymskich, tak głównych, jak i porządkowych, a w szczególności łacińskich nazw wszystkich elementów uzbrojenia i wyposażenia obozu. 

Zapraszamy do zapoznania się z kolejnymi artykułami w dziale z językiem łacińskim.

KOMENDY DLA BALISTARII, SAGITARII ET FVNDITORES

Poza komendami ogólnymi używanymi w formacji Centurii w trakcie pokazu bojowego na Campvs Martivs, stosowane są również odmienne polecenia do wykonywania pokazu strzeleckiego.

ZE WZGLĘDU NA WYSOKIE RYZYKO ODNIESIENIA POWAŻNYCH RAN I NAWET UTRATY ZDROWIA ETAP TEGO POKAZU MUSI BYĆ WYKONYWANY POD ŚCISŁĄ KONTROLĄ I NA POLECENIE NAJWYŻSZEGO DOWÓDZTWA!!!

ŻOŁNIERZE w trakcie pokazu strzeleckiego są przydzieleni do jednego z trzech sekcji miotających:

• Łuczników (Sagittarii)
• Procarzy (Fvnditores)
• Artylerzystów (Ballistarii): skorpiony, manvbalisty dużej mocy

Ustawienie, szyk oraz manewry są uzgadnianie wcześniej między dowódcą głównym (Trybvn, Centvrio, Optio) prowadzącym pokaz oraz wybranymi Optiones (liderami) prowadzącymi przypisane im grupy strzeleckie.

Zawsze przy działaniach pod uwagę należy brać potencjalne ryzyko trafienia ogniem własnym. Dlatego kierujemy się poniższymi głównymi zasadami:

1. Każda sekcja ma wyznaczonego swojego lidera (Optio), który wydaje polecenia i kieruje ich działaniami. Wszystkie komendy muszą być wydawane po łacinie wg tabeli poniżej.
2. Sagittarii jako najliczniejsza sekcja zajmująca największą przestrzeń obejmuje rozciągnięty środek formacji. Dla dobrego wrażenia dla publiczności, milites mogą (na decyzję dowódcy) rozstawić tarcze oparte o pila w podwójnym szeregu kilka metrów przed sobą w odstępach między nimi jak w szyku "LAXATE"
3. Fvnditores zostają ustawieni na lewym skrzydle ze względu na konieczność wybiegania przed szyk.
4. Ballistarii zostają ustawieni na prawym skrzydle w nieco większej odległości niż Fvnditores po swojej stronie ze względu na dużą moc i zasięg rażenia.
5. Optio swojej grupy podnosi w górę miecz sygnalizując prowadzącemu dowódcy (Trybvnowi, Centvrionowi, Optio) gotowość do ataku (machiny, łuki, proce załadowane, a ludzie w gotowości)
6. DOWÓDCA DOPIERO PO UPEWNIENIU SIĘ, ŻE NIE MA RYZYKA NIEBEZPIECZEŃSTWA DLA OSÓB POSTRONNYCH W OTOCZENIU I WIDOWNI ZEZWALA WYDAJĄC KOMENDĘ NA ATAK WSKAZANEJ GRUPIE.
7. Łucznicy, mavbalisty lub procarze wybiegają na pole przed przed imitowany z tarcz szyk (wybiegają między nimi) i dopiero wtedy naciągają cięciwy (poza manvbalistami) / wykonują zamach i atak. Po ostrzale wracają na pierwotną pozycje w szyku.

NIGDY NIE NALEŻY PRZEPROWADZAĆ ATAKU WSZYSTKIMI GRUPAMI NARAZ!!!  RYZYKO WEJŚCIA WE WŁASNY OGIEŃ KRZYŻOWY I W EFEKCIE ODNIESIENIE RAN NAWET ŚMIERTELNYCH JEST BARDZO WYSOKIE!!

KOMENDY:

BALLISTARII (dot. skorpionów i manvbalist)
łacińska komenda	znaczenie	określenie czynności
Ballistas tendite!	Naciągnąć balisty!	Obsługa nakłada haki blokujące na cięciwy i naciąga mechanizm do pożądanej mocy wystrzału
In manubalistas tela inserite!	Ładować manubalisty!	Obsługa nakłada haki blokujące na cięciwy i opierając nos machiny o ziemię  naciąga mechanizm do pożądanej mocy wystrzału
Tela accendite!	Podpalić pociski!	W przypadku pocisków z pakułami zapalającymi w tym momencie obsługa inicjuje zapłon
Ballistas parate ad emittendum!	Przygotować do strzału!	Obsługa ustawia kąt wystrzału, nakłada bełt do wyrzutni i cofa się kilka kroków za machinę artyleryjską ze względów bezpieczeństwa
Tela! iacite!	Ognia! Strzelać!	Osoba obsługująca spust zwalnia mechanizm i wykonuję strzał z machiny

SAGITTARII
łacińska komenda	znaczenie	określenie czynności
Sagittas imponite!	Nakładać strzały!	Łucznik bierze strzałę z pęku pocisków wbitych przed sobą i nakłada na cięciwę BEZ NACIĄGANIA JEJ!
(Prae)parate Vos!	Przygotować się!	Łucznik naciąga cięciwę do pożądanej mocy i zasięgu jaki chce osiągnąć korygując kąt wystrzału
Ignem parate!	Przygotować ogień!	Gdy prezentowane są pociski z pakułami łatwopalnymi łucznik zapala strzałę
Sagittas iacite!	Ognia! Strzelać!	Łucznik zwalnia cięciwę i wystrzeliwuje pocisk z łuku

FVNDITORES
łacińska komenda	znaczenie	określenie czynności
Fundas parate	Ładować proce!	Procarz umieszcza pocisk w koszyczku procy
Parate vos!	Przygotować się!	Procarz przygotowuje się do rozpoczęcia zamachu
Fundas iacite ab infra	Strzelać z dołu!	Następuje wypuszczenie pocisku z procy zamachem od dołu
Fundas desuper iacite!	Strzelać z góry!	Następuje wypuszczenie pocisku z procy zamachem od góry