Tribvnvs Angvsticlavivs
Stanowisko Tribvnvs Militvm Angvsticlavivs (dosł. „trybun wojskowy o wąskim pasie”) było jednym z filarów dowództwa legionowego w okresie cesarstwa. Był to oficer stanu ekwickiego (ordo equester), należący do głównego sztabu legionu, podległy Legatowi Legionu (Legatvs Legionis) i współpracujący z Tribvnvs Laticlavivs (przedstawiciel rodu patrycjuszy na stażu) oraz Prefektem obozu (Praefectus Castrorum).
W praktyce Tribvnvs Angvsticlavivs był zawodowym oficerem, którego doświadczenie i znajomość życia wojskowego miały kluczowe znaczenie dla funkcjonowania legionu.
Władza w Rzymskiej armii opierała się o tzw. “Imperium” (od łac.“imperare” 'rozkazywać; rządzić'), który z definicji był najwyższym i suwerennym zakresem władzy wojskowej, cywilnej i religijnej wyższych urzędników w starożytnym Rzymie przyznawaną formalnie przez lud (w Republice) lub przez Cesarza (w Pryncypacie).
Obejmowało ono:
- dowództwo wojskowe (imperium militiae)
- najwyższą jurysdykcję karną, w tym prawo wydawania wyroków śmierci
- prawo wydawania rozkazów wiążących wszystkich obywateli
- prawo przymusu (coercitio maior)
Każda z osób dzierżących imperium mogła decydować o życiu lub śmierci i orzekała najwyższe kary.
Oficerowie poniżej Legata tacy jak Trybun, czy Prefekt obozowy nie posiadali władzy na poziomie “Imperium”, bo pełnili funkcje z poziomu urzędnika wojskowego, a nie z poziomu magistratu. Każde ich działanie było subdelegowane przez tego Legata, któremu podlegali.
Zamiast imperium dysponowali oni tzw. Potestas.
Potestas Trybuna obejmowała:
- dowodzenie wydzielonymi oddziałami (kohorty, vexillatio)
- nadzór administracyjny i dyscyplinarny
- prawo wydawania rozkazów żołnierzom w imieniu Legata
- ograniczoną coercitio minor (np. kary porządkowe), bowiem najwyższe kary (jak kara śmierci) leżała w decyzji osoby posiadającej “Imperium”
OBOWIĄZKI GŁÓWNE:
Trybun wykonywał funkcje administracyjne i dyscyplinarne do których zaliczano:
- nadzorowanie warowni i wart (cvstodiae),
- wydawanie haseł nocnych (signa nocturna),
- kontrola musztry i kar (disciplina militaris),
- przygotowywanie raportów (tabvlae divrnae),
- egzekwowanie wyroków
Do głównych zadań Trybuna należało:
- nadzór nad szkoleniem, dyscypliną żołnierzy
- porządkiem w obozie, oraz przy współpracy z Praefectvs Castrorvm potrzebną logistyką
- bezpośrednio dowodził częścią legionu w ramach działań taktycznych
- prowadzenie ewidencji i list stanu legionu (tabvlae legionis),
- kontrola wypłat żołdu (stipendium) i premii (praemia militiae),
- rozliczanie zaopatrzenia i uzbrojenia,
- koordynacja komunikacji wewnątrz legionu – odbieranie i przekazywanie rozkazów Legata,
- wydawanie i odbieranie haseł nocnych (signa nocturna) – systemu komunikacyjnego, który wg Polibiusza (VI.34) polegał na przekazywaniu tabliczki z rozkazem od manipułu do manipułu,
- prowadzenie raportów dziennych (relationes diurnae) i meldunków o stanie zdrowia, gotowości i dyscypliny,
- uczestnictwo w radzie wojennej (consilivm militare) wraz z Legatem, Prefektem obozu i Centurionami seniorami (primipilares).
OBOWIĄZKI TAKTYCZNE:
W działaniach wojennych Trybunowie Angvsticlavii pełnili rolę dowódców odcinkowych lub koordynatorów kohort, byli niezbędnym ogniwem w strukturze dowodzenia. Nie dowodzili samodzielnie jak Legaci, ale ich decyzje często decydowały o skuteczności taktycznej całego legionu.
Ich zadania obejmowały:
- nadzór nad utrzymaniem szyku i formacji Legionu (np. acies triplex lub acies duplex),
- dowodzenie kohortą lub grupą kohort,
- reagowanie na zagrożenia lokalne i rozkazy Legata,
- utrzymywanie morale i dyscypliny w trakcie walki,
- kontrolę rotacji żołnierzy i rezerw,
- sygnalizację manewrów poprzez signa i tvbae.
Każdy Trybun jako oficer średniego szczebla miał pod swym zarządzeniem:
- przynajmniej jedną kohortę
- 2 kohorty w szyku legionu na polu bitwy (~1000 ludzi), lub jedna cohortes milliariae np. pierwsza kohorta Legionu
- kohortę pomocniczą (avxilia) w tym mieszane oddziały konnych i piechoty (cohors eqvitata)
- lub wydzielony oddział kilku kohort do różnych zadań, które z racji swej skali (są często znacznie mniejsze niż Legion) nie wymagają powołania Legata do jego operowania
OBOWIĄZKI W OBOZIE (CASTRVM):
W obozie (castrum), który stanowił serce życia legionowego, trybunowie mieli swoje kwatery w pobliżu praetorium – namiotu dowódcy armii. Główną rolą oficera w rzymskim obozie jest nadzorowanie zleconych prac. Żołnierze pod okiem Centurionów toczyli rywalizację między swoimi jednostkami w wyścigu wykonanych rozkazów. Żołnierze próbowali się przypodobać swoim bezpośrednim przełożonym, a Centurionowie swoim Trybunom, a ci Legatom.
W ramach Castrvm Trybun dodatkowo zajmował się:
- wyznaczaniem wart i patroli (stationarii, vigiliae),
- przeprowadzanie zaciągu do wojska
- kontrolą fortyfikacji i bram (porta praetoria, porta decumana etc),
- nadzorem nad magazynami (horrea, armamentaria),
- oraz organizacją codziennych odpraw (contiones).
uczestnictwo w radach wojennych (consilium),
ocena raportów centurionów oraz weryfikację list żołdu, ekwipunku i zapasów,
utrzymanie morale i organizację odczytów rozkazów (edicta).
Trybun pełnił funkcję publiczną – rekrutował żołnierzy do armii, przeprowadzał zaciąg do armii spośród obywateli i nie-obywateli, nadzorował proces ich wcielania w korpusy armi oraz powstawania nowych jednostek. W imieniu Legata przewodził przeglądom oddziałów (recognitio) i weryfikował ich stan gotowości.
Trybun jako strażnik porządku i dyscypliny przy pierwszym postawieniu obozu przez nowo powstałą jednostkę (Legion lub Auxilia) lub przed rozpoczęciem kampanii odbiera od każdego uczestnika przysięgę
Wojsko w celu utrzymania jakości i motywacji musiało mieć zapewnione odpowiednie wyżywienie, opiekę oraz szkolenie. Wszystkie te aspekty musieli koordynować Trybuni, bo od sprawności Legionistów zależało powodzenie wypraw wojennych. Żołnierz nie tylko stawiał czoła przeciwnikowi i potencjalnym ranom jakie odnosił w boju, ale również musiał radzić sobie z chorobami, trudnymi warunkami pogodowymi, kryzysami, załamaniem morale.
Trybun był także odpowiedzialny za właściwe rozmieszczenie straży (stationes) i bezpieczeństwo obozu nocą. We współpracy z Centvrio, Optio ustalali plan obrony obozu, zasady funkcjonowania wart, a wszelkie te ustalenia poprzez Tesserarivsa były wprowadzane w czyn.
Dyscyplina i władza sądowa
Trybun był przedstawicielem Legata w zakresie dyscypliny: miał prawo zwoływać sądy wojskowe i wydawać wyroki za tchórzostwo, niesubordynację, pijaństwo czy dezercję.
W tym ujęciu Tribvnvs Militvm był jednocześnie oficerem i sędzią wojskowym, co pokazuje, jak mocno łączyły się wówczas aspekty prawne i militarne służby.
Kary nie tyczyły się jednak tylko żołnierzy, a obejmowała również podoficerów: Centurionów, Optionów i im podległych jako osób odpowiedzialnych za działanie i dyscyplinę jednostki. Wszystkie zasądzone kary opierają się na “potestas” Trybuna, który je wymierza z upoważnienia Legata lub Prefekta.
Do najcięższego kalibru przewinień należała dezercja, utrata sztandarów lub znaków, czy ucieczka całej jednostki z pola bitwy niezależnie od okoliczności i przewagi wroga jeśli nie było zgody dowódcy na odwrót. Często jedyną słuszną karą za to była śmierć i hańba poprzez zapomnienie. Podejście to sprawiło, że nieustępliwość legionistów zależała nie tylko od dyscypliny i ich żelaznej woli oraz chęci wygrania, co od strachu przed własnymi dowódcami i dotkliwymi karami jakie się wiązały z tym. Żołnierze bardziej się bali swoich dowódców niż wroga po drugiej stronie pola bitwy.
Poza karami bywały jednak również zobowiązania do nagradzania czynów godnych pochwały od publicznych pochwał słownych i uznania towarzyszy po nagrody materialne czy pieniężne.